احساس پاسخگو بودن در مقابل مردم، حكومتها را از ورود به كژراهه‌ها و در غلتيدن در ديكتاتورى و استبداد مانع خواهد شد. اينكه جزء اصول اعتقادى ما مسلمانان توجه به ضرورت پاسخگويى نسبت به اعمال در روز جزا وجود دارد و معتقديم كه يك روز بايد در درگاه الهى نسبت به آنچه كرده‌ايم پاسخگو باشيم و از همه ما سؤال خواهد شد،[١] حكمتى دارد و آن اين است كه انسان را مسئول مى‌سازد و انسانى كه در برابر خداوند خود را مسئول و پاسخگو احساس نمايد سعى در اصلاح رفتار و حركت در مسير صواب خواهد نمود. همين‌گونه است احساس تعهد به پاسخگويى دولتها در مقابل مردم و بى‌شك اگر دولتها به خواست، نظر و مشكلات و ديدگاههاى مردم توجه نمايند و خود را مؤظف به حل مشكلات آنان و تحقق آمال و آرزوهاى آنان به ويژه در يك جامعه اسلامى- بدانند توسعه سياسى در حد بسيار بالايى تحقق خواهد يافت البته اين مهم محتاج ساز و كارهاى حقوقى، اجتماعى، سياسى و حتى قضايى لازم است و از جمله نقش احزاب سياسى در يك نظام اسلامى مى‌تواند تحقق بخش اين كار ويژه باشد، حضرت امير در عهدنامه مالك‌اشتر چنين مى‌فرمايد: «اگر رعيت بر تو گمان ستم برد عذر خود را آشكارا با آنان در ميان بگذار و با اين كار آنان را از بدگمانى شان خارج ساز، كه بدين رفتار خود را به عدالت خوى و عادت مى‌دهى و با عذرى كه مى‌آورى به آنچه مى‌خواهى مى‌رسى و آنان را نيز به حق استوار مى‌سازى» (نهج‌البلاغه، ص ٣٣٨، نامه ٥٣).

شفاف‌سازى مواضع، برنامه‌ها و عملكردهاى يك دولت و نظام كمك بسيار موثرى در پيشبرد مقاصد آن و جلب پشتيبانى مردم از نظام خواهد نمود.

نكته قابل توجه آن است كه پاسخگو بودن رهبران و مديران در يك نظام در مقابل مردم و پذيرش انتقادات و سؤالات آنان تعارضى با پاسخگويى آنان در مقابل خداوند و روز قيامت ندارد، بلكه در راستا و در تكميل آن تحليل مى‌شود؛ قطعاًكسانى كه به دليل اعتقادات دينى و آموزه‌هاى اسلامى نسبت به كوچك‌ترين عملكرد خود، احساس مسئوليت در برابر خدا دارند، هرگز از پذيرش سؤال و استيضاح مردم شانه خالى نمى‌كنند چه آنكه پاسخگويى به سؤال مردم به مراتب‌

[١] -« وقفوهم انهم مسئولون»( صافات، ٢٤) و« ولتسئلن يومئذ عن النعيم»( تكاثر، ٨) ..