امام على (ع) در نامه‌اى كه حقوق متقابل رهبران و مردم را مطرح فرموده، اطاعت مردم و عمل به تعهداتشان را منوط به اين مى‌داند كه رهبران قبلًا به تعهدات خود عمل كرده باشند و اگر رهبران چنين نكنند هيچ تعهدى بر گردن مردم ندارند و مردم مى‌توانند از حكومت سرپيچى كنند.

حضرت على (ع): علاوه بر اينكه خود به مردم اجازه انتقاد و مخالفت با خلاف قانون و شرع را مى‌داد به آنها سفارش مى‌كرد كه با رعايت اصل امر به معروف و نهى از منكر آن هم نه در محدوده امور فردى، بلكه در سطح جامعه كارگزاران حكومت را از خطر سقوط در گرداب دنياطلبى و ستمگرى و بى‌عدالتى نجات دهند، از اين رو به خوبى مى‌توان دريافت كه آن بزرگوار نه فقط مردم را از اطاعت واليان منحرف و بى‌كفايت كه به اعمال خلاف شرع دست مى‌زنند باز مى‌داشت، بلكه آنان را موظف مى‌كرد تا در برابر منكرات و ناهنجاريها ايستادگى و مخالفت نيز بنمايند. حضرت در اين زمينه مى‌فرمايد: «اى مؤمنان آنكه ببيند ستمى مى‌رانند يا مردم را به منكرى مى‌خوانند و او به دل خود آن را نپسندد سالم ماند و گناه نورزد، آنكه آن را به زبان انكار كرد مزد يافت و از آنكه به دل انكار كرد برتر است، و آنكه با شمشير به انكار برخاست تا كلام خداوند بلند و گفتار ستمگران پست شود او كسى است كه راه رستگارى را يافت و بر آن ايستاد و نور يقين در دلش تافت». (نهج‌البلاغه، حكمت ٣٧٣)

بنابراين، به اعتقاد حضرت على (ع) راه رستگارى و رسيدن به مرحله يقين در مخالفت با ستمكاران نهفته و آخرين مرحله آن مبارزه است.

«با بررسى مختصر سيره نظرى و عملى حضرت على (ع) به اين نتيجه مى‌رسيم كه امام (ع) در حوزه‌هاى مختلف حكومت جايگاه مهم و اساسى براى مردم قائل بود كه به تعبيرى مى‌توان آن را مبانى مشاركت سياسى از ديدگاه امام على (ع) نام نهاد و بديهى است عملى ساختن آنها نياز به ابزارها و شيوه‌هاى خاص خود دارد و اين ابزارها و شيوه‌ها متناسب با شرايط زمانى و مكانى در هر دوره متغير خواهد بود». (ر. ك. به: عليخانى، ١٣٧٧، صص ١٦٠- ١٢٨)