مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص

مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٢١٣

نداشت؛ چرا كه مشروعيت آن حضرت الهى بوده و بدون بيعت مردم نيز شأن امامت و ولايت براى ايشان ثابت بود. انتخاب و تهّيه اين بحث صرفاً به خاطر اهميت حضور مردم از ديدگاه آن حضرت است كه از مسائل محورى اين تحقيق مى‌باشد.

پس از به قتل رسيدن عثمان، مردم به حضور حضرت على (ع) آمدند و عرض كردند: خليفه كشته شد و مردم را امامى بايد، شايسته‌تر از تو كسى را سراغ نداريم.

حضرت (ع) فرمود: من به خلافت شما حاجتى ندارم، هر كس را انتخاب كنيد من هم به او رضايت مى‌دهم. مردم اصرار كردند كه ما فقط با تو بيعت مى‌كنيم و دست بردار نيستيم. اين رفت و آمدها و اصرارها چند روز ادامه داشت. حضرت امير (ع) ضمن امتناع از قبول حكومت، تأكيد مى‌فرمود كه: «مرا بگذاريد و ديگرى را بجوييد كارى كه در پيش داريم صورتها و رنگهاى مختلفى دارد، دلها بر آن قرار نگيرد و عقول از آن اطمينان حاصل نكند. اگر من وزير باشم بهتر است تا امير باشم و از همه شما مطيع‌تر و شنواتر خواهم بود». (نهج‌البلاغه، پيشين، ص ٨٥، خطبه ٩٢)

چندين روز بدين منوال گذشت. آخرين مرتبه كه مردم مراجعه كردند، ضمن اصرار به امام عرض كردند: اين كار به درازا كشيده، امور مردم بدون خليفه سامان نپذيرد. حضرت فرمود: «مكرراً نزد من آمده ايد و رفته‌ايد، شرطى دارم، اگر قبول كنيد كار شما را مى‌پذيرم و گرنه نيازى به آن ندارم». گفتند: هر چه بگوييد مى‌پذيريم.

حضرت فرمود: «بيعت من بايد در مسجد و با رضايت مسلمانان باشد». صبحگاه همه در مسجد حاضر شدند، حضرت به منبر رفت و فرمود: خلافت شما را خوش نداشتم ولى اصرار كرديد كه خليفه باشم». آنگاه امام (ع) پس از ذكر شروط خود، خطاب به مردم فرمود: «آيا رضايت مى‌دهيد؟» گفتند: آرى. فرمود: «خداوندا بر آنان شاهد باش». سپس با آنها بيعت كرد. (طبرى، صص ٤٥٠، ٤٥٦)

همان‌گونه كه از اين واقعه تاريخى بر مى‌آيد نه تنها امام على (ع) براى بيعت مردم اهميت ويژه قائل بود، بلكه آزادى مردم در بيعت تأمين بوده و به آنها فرصت كافى براى انديشيدن داده شده است تا در محيطى آرام (پس از گذشت چندين روز از حادثه قتل عثمان و فرونشستن هيجانات) و با حضور مهاجرين و انصار و نمايندگان ديگر اقشار مسلمين در ملاء عام و همراه با شادمانى، رهبرى جامعه اسلامى برگزيده‌