مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٨١
مفهوم، ضرورت و تلقى امام على (ع) از حكومت چيست؟
مفهوم حكومت از آن جهت داراى اهميت است كه نوع رفتار حكومتى و مديريتى و تلقى كه افراد از حكومت دارند، به شدت متأثر از آن است اگر نگاه به حكومت را نگاهى سلطه گرانه، مستبدانه، آمرانه و از بالا به پايين بدانيم رفتار حكومتى نيز از اين قبيل خواهد بود، اما اگر از منظر مشاركت، هدايت و كارگزارى امور مردم توجه شود خواه ناخواه رفتار مديريتى در آن، مشاركتجويانه، خدمتگزارى و ... خواهد بود. در طول تاريخ به مقوله حكومت با نگاههايى كاملًا متفاوت نگريسته مىشدهاست كه غالباً مفهوم اول كاربرد داشته و آنچه از حكومت به ذهن تبادر مىنمود همان معناى نخست بوده است كه البته از جايگاه حقيقى خود دور افتاده بود.
مفهوم حكومت در تفكر و انديشه حضرت امير (ع) همان مفهوم دوم كه مفهوم مديريتى، مشاركت جويانه و خدمتگزارى است، باشد. امام (ع) با بيانى شيوا اين مفهوم را بيان مىدارد كه نگاه غالب از حكومت كه نگاهى از سر سلطه، جبر و خودكامگى باشد را نفى مىكند. امام على (ع) خطاب به يكى از افراد- اشعث بن قيس- كه مدتى را جزء كارگزاران حكومت نيز به شمار مىآمد، چنين مىنگارند:
«همانا مقام فرماندارى براى تو وسيله آب و نان نبوده، بلكه امانتى در گردن تو است، بايد از فرمانده و امام خود اطاعت كنى، تو حق ندارى به رعيت استبداد ورزى، و بدون دستور به كار مهمى اقدام نمايى، در دست تو اموالى از ثروتهاى خداى بزرگ و عزيز است، و تو خزانهدار آنى تا به من بسپارى، اميدوارم براى تو بدترين زمامدار نباشم». (نهجالبلاغه، خطبه ٥)
در اين بيان كوتاه، معانى و پيامهاى فراوانى نهفته است، كه هر گونه سلطه، جبر و يله ورها بودن حاكمان و حكومت را نفى مىكند و بشدت نگاه فوق نسبت به حكومت را منكوب مىكند و آزادى حكومت در عمل و استفاده از امكانات تنها براى خدمت و نگهبانى از امانتى كه بر عهده آنان گذاشته شده است را تأييد مىكند.
بنابراين معناى دوم از حكومت كه مديريت شفاف، خدمتگزارى، كارگزارى، مسئوليتپذيرى و ... مىباشد مورد تأكيد امام است، كه در بيانات ديگر نيز بيان