مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٢٩
مشروعيت حكومت و جايگاه مردم از منظر نهجالبلاغه
دكتر محمد شفيعىفر[١]
مقدمه
موضوع مشروعيت دولت يا قدرت سياسى از مباحث مهم و مورد توجه متفكران سياسى- اجتماعى است كه جايگاه والايى در مسائل جامعه و سياست دارد. با تشكيل دولت، روابطى بين دو دسته حاكم و محكوم يا فرمان ده و فرمانبر به وجود مىآيد كه اين روابط از حيث حكم و اطاعت، مورد توجه فلسفه سياسى و مرتبط با بحث مشروعيّت است (بشيريه، ١٣٦٩، ص ٢٠٢)؛ زيرا مهمترين ويژگى دولت، اعمال قدرت سياسى در عرصه فراگير زندگى سياسى همراه با حق اعمال فشار يا احتمال كاربرد زور است (ابوالحمد، ١٣٧٦، صص ٧٢- ٧١) و اين اعمال قدرت به توجيه نياز دارد.
سؤال اين است كه منشأ اين صلاحيت يا حق اعمال قدرت كجاست و چرا شهروندان بايد به اين گونه روابط قدرت، گردن نهند؟ مشروعيت دولت، شاه كليد فهم اين معماست؛ چون دولت، مشروعيّت دارد يا از نظر مردم مشروع جلوه مىكند، مردم ملزم به تبعيت و پذيرش اطاعت دولت هستند. از اين نظر، مشروعيت، هم براى شهروندان- كه تبعيت مىكنند- هم براى دولتها- كه حكم مىرانند-، موضوعيت دارد و به تبع آن مورد كنكاش نظرى محققان و متفكران حوزه سياست و اجتماع قرار گرفته است.
[١] عضو هيئت علمى دانشگاه تهران.