(١) هشتمين مورد از ولايت بر ممتنع، ولايت در مورد ايلاء است. «ايلاء» عبارت است از اينكه مرد قسم بخورد با زن خود مطلقا يا بيش از چهار ماه همبستر نشود و منظورش از اين كار، تنها ضرر زدن به زن و ناراحت كردن او باشد، نه مصلحت، چنانچه مرد، چنين عملى را انجام داد زن مى‌تواند به حاكم شرع شكايت كند و حاكم، زوج را احضار نموده و او را به مدت چهار ماه مهلت مى‌دهد، تا رجوع كند و كفّاره‌[٢] بدهد و اگر عمل ننمود، حاكم شرع او را به طلاق يا رجوع اجبار خواهد نمود هر چند از طريق زندان و سختگيرى در خوردن و آشاميدن‌[٣] و اگر اقدام به هيچ كدام ننمود و زن را به حال بلا تكليفى نگاه داشت، آيا حاكم شرع ولايت دارد كه خود مستقيما زن را طلاق بدهد يا نه؟ در متن شرايع آن را نفى كرده‌[٤] ولى در برخى از روايات‌[٥] چنين حقّى به امام عليه السّلام‌

[١] - جواهر ٣٣/ ١٦٤/ كتاب الظهار و در متن شرايع تصريح مى‌كند كه حاكم حقّ طلاق دادن مستقيم ندارد. تحرير الوسيله ٢/ ٤٩٠ مسأله ١٠/ كتاب الظهار. منهاج ٢/ ٣٣١/ مسأله ١٥٠٨/ كتاب الظهار.

[٢] - كفّاره« ايلاء» همان كفّاره قسم است و آن عبارت است از عتق رقبه( بنده آزاد كردن) يا اطعام ده مسكين يا پوشاندن آنها و اگر بر هيچ كدام قدرت نداشت، سه روز، روزه بگيرد.

[٣] - جواهر ٣٣/ ٣١٥. تحرير الوسيله ٢/ ٤٩١/ مسأله ٢. منهاج ٢/ ٣٣٢/ مسأله ١٥١٣.

[٤] - جواهر ٣٣/ ٣١٤.

[٥] - مانند حديث سماعه:« قال: سألته عن رجل آلى من امرأته فقال: الايلاء ان يقول الرجل: و اللّه لا اجامعك كذا و كذا، فانّه يتربّص أربعة أشهر، فإن فاء و الإيفاء أن يصالح أهله، فانّ اللّه غفور رحيم، و إن لم يفي‌ء بعد أربعة أشهر حتّى يصالح أهله أو يطلّق اجبر على ذلك، و لا يقع طلاق فيما بينهما حتّى يوقف و إن كان بعد الأربعة أشهر فان أبى فرّق بينهما الإمام»،( الوسائل ١٥/ ٥٤٢/ ح ٤/ باب ٩ از ابواب ايلاء) و حديث ديگر:« از عثمان بن عيسى قريب به همين مضمون( وسائل ١٥/ ٥٤٠/ ح ٤/ باب ٨ از ابواب ايلاء).

و در كتاب منهاج ٢/ ٣٣٢/ م ١٥١٣ فتوا به« ولايت حاكم» بر طلاق پس از حبس و امتناع داده شده است و به اين ترتيب حكم ايلاء باظهار فرق مى‌كند كه در ايلاء ولايت طلاق براى حاكم هست و در ظهار نيست و فارق، حديث خاص است كه در ايلاء وارد شده وگرنه مقتضاى قاعده اوّليه عدم ولايت حاكم بر طلاق است مگر به عناوين ثانويّه حرج و ضرر و امثال آن؛ زيرا« الطّلاق بيد من أخذ بالسّاق» بحث بيشتر، در كتاب ايلاء و ظهار مى‌باشد.