(١) ٣- نوع سوم از فرمانهاى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و يا امام عليه السّلام عبارت است از دستورات شخصى ايشان كه مصلحت در اطاعت از آن، فقط تجليل و ارج نهادن به مقام نبى يا امام و اداى كمترين مرحله‌اى از حقوق ايشان است كه بر عهده مسلمين مى‌باشد. نظير اطاعت از فرمان پدر كه به چيزى كه مصلحت شخص اوست تعلق بگيرد.

بهترين دليلى كه براى وجوب اطاعت در نوع سوم ذكر شده‌[١] اين است كه: امر به اطاعت از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را كه در آيات فراوانى آمده شامل نوع سوم نيز بدانيم، بلكه شمول آيات ياد شده نسبت به اين نوع از شمول نوع اول و دوم اولويت دارد؛ زيرا اطاعت در دو نوع اول و دوم به اطاعت اللّه بازگشت مى‌كند نه اطاعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، و نياز به اين همه تأكيد در آيات قرآن درباره اطاعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باقى نمى‌ماند و اين همه تأكيد و تكرار در آيات كريمه درباره اطاعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بايد مفيد فايده‌اى بوده باشد و آن نيست مگر اطاعت مستقيم از فرمان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اگر چه شمول آيات ياد شده نسبت به نوع اول و دوم نيز حتمى است.

بنابراين، عنوان رسالت كه در آيات كريمه مطرح شده است- نسبت به اطاعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم- جهت تعليلى خواهد بود نه جهت تقييدى، به اين معنا كه اطاعت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از آن جهت كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است مطلقا واجب است، نه تنها در جهت رسالت، بلكه در كليه جهات هر چند در اوامر شخصى، و در اين كليت، تمامى مصالح مسلمين چه به عنوان اوّلى و چه ثانوى در نظر گرفته شده است:

بنابراين مراحل اطاعت از اين قرار است:

الف: اطاعت خدا در احكام مقرره.

ب: اطاعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در امور اجتماعى، سياسى و غيره (رويدادهاى جديد).

ج: اطاعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در جهت تجليل از مقام رهبرى كه در (فرمانهاى شخصى او) متجلى است و اطاعت از مجموع اين اوامر صادره از رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در مسير پيشرفت اسلام و مسلمين قرار خواهد گرفت.

[١] - مرحوم محقق اصفهانى قدّس سرّه در حاشيه مكاسب/ ٢١٣.