خوب شود، مانند شخص سالم حدّ زده مى‌شود. و اما اگر بعد از آن خوب شود، حدّ اعاده نمى‌شود. و حدّ حائض، تأخير نمى‌افتد، ولى احوط (وجوبى) تأخير حدّ زن نفساء است.

مسأله ١٠- حدّ با عارض شدن ديوانگى يا ارتداد، ساقط نمى‌شود، پس اگر بر خودش حدّى واجب كرد در حالى كه صحيح است و مرض از دست دادن عقل در او نباشد، سپس ديوانه شود، حدّ بر او اقامه مى‌شود، چه رجم باشد يا جلد. و اگر ديوانه ادوارى در وقت افاقه و صحتش، مرتكب چيزى شود كه موجب حدّ شود حدّ بر او اقامه مى‌شود و لو در حال ديوانگى او باشد و انتظار افاقه او كشيده نمى‌شود؛ و بين اينكه در حال ديوانگى درد را احساس بكند يا نه، فرق نمى‌كند.

مسأله ١١- حد، اگر جلد باشد در گرماى شديد و همچنين در سرماى شديد، اقامه نمى‌شود. پس اقامه آن در زمستان، در وسط روز و در تابستان در ساعت خنك آن فقط صورت مى‌گيرد؛ به جهت خوف هلاكت يا ضرر بيشتر از آنچه كه لازمه حدّ است. و در زمين دشمن حدّ اقامه نمى‌شود و همچنين در حرم بر كسى كه به آن پناه برده است، ليكن در غذا و آشاميدنى بر او تنگ گرفته مى‌شود تا خارج شود. ولى اگر موجب حدّ را در حرم ايجاد كرده باشد حدّ بر او در حرم اقامه مى‌شود.

مقام دوم: در كيفيت واقع ساختن حدّ است‌

مسأله ١- اگر چند حدّ بر شخصى جمع شود، ابتدا به حدّى مى‌شود كه با انجام آن، حدّ ديگر فوت نمى‌شود. پس اگر جلد و رجم بر او جمع شده باشد ابتدا جلد مى‌شود سپس رجم مى‌گردد. و اگر بر او حدّ بكر و محصن باشد ظاهر آن است كه واجب باشد اينكه رجم بعد از نفى بلد واقع شود اگر چه داراى اشكال است. و انتظار خوب شدن جلد او در موردى كه جلد و رجم جمع شده‌اند، كشيده نمى‌شود، بلكه احوط (وجوبى) آن است كه تأخير نيفتد.

مسأله ٢- مرد براى رجم تا كمر- نه بيشتر- و زن تا بالاى كمر و زير سينه، دفن مى‌شوند؛ پس اگر مرد يا زن از گودال فرار كنند اگر چنانچه زنا با بيّنه ثابت شده باشد برگردانده مى‌شوند. و اگر با اقرار ثابت شده باشد، پس اگر بعد از خوردن سنگ- و لو يك سنگ- فرار نمايند برگردانده نمى‌شوند وگرنه بايد برگردانده شوند. و بنابر قولى كه‌