ترجمه تحرير الوسيلة (نشر آثار) - خمینی، سید روح الله - الصفحة ٦٢٩ - پنجم- چشايى؛

عادل از اهل خبره، ممكن باشد كه همان است وگرنه بعيد نيست كه به قسم‌ها استظهار شود و حاكم به آنچه كه از حكومت، يا ارش صلاح مى‌بيند، قضاوت مى‌كند.

مسأله ٣- اگر اثبات مقدار نقص به آزمايش و مقايسه به شامه هم سن‌هاى او ممكن باشد- چنان كه در بينايى و شنوايى چنين بود- قول به آن بعيد نمى‌باشد.

مسأله ٤- اگر بويايى قبل از اداى ديه عود كند، ارش دارد. و اگر بعد از آن عود كند در آن اشكال است كه بايد به مصالحه تخلص شود. و اگر قبل از انقضاى مدت بميرد و عود نكند، ديه ثابت است.

مسأله ٥- اگر بينى را قطع نمايد پس حسّ بويايى از بين برود دو ديه مى‌باشد. و همچنين است اگر بر او جنايتى كند كه بويايى را از بين ببرد بر او با ديه زايل شدن آن، ديه جنايت هم هست. و اگر ديه مقدرى براى آن نباشد، پس حكومت ثابت است.

پنجم- چشايى؛

بعضى گفته‌اند كه: در آن ديه كامل است، ولى اين قول اگر چه بعيد نيست ليكن اقرب در آن حكومت مى‌باشد.

مسأله ١- اگر تشخيص با وسايل جديد، ممكن باشد به دو شاهد عادل از اهل خبره رجوع مى‌شود. در غير اين صورت اگر اختلاف نمايند و اماره‌اى نباشد كه موجب لوث شود پس قول، قول جانى مى‌باشد. و با حصول لوث به قسم‌ها استظهار مى‌شود.

مسأله ٢- اگر نقصان تحقق پيدا كند به حاكم مراجعه مى‌شود تا با مصالحه يا با حكومت، ماده نزاع را بكند. و احوط براى آن‌ها مصالحه است.

مسأله ٣- اگر زبان او را قطع نمايد، پس چيزى جز ديه براى زبان نيست؛ و حسّ چشايى تابع آن مى‌باشد. و اگر جنايت ديگرى بر او وارد كند و چشايى او را از بين ببرد پس در چشايى، آن چيزى است كه شناختى و در جنايت، ديه‌اش مى‌باشد. و اگر ديه مقدر نداشته باشد پس حكومت ثابت است.

مسأله ٤- اگر بر محل استوار شدن فك او جنايتى وارد كند پس قادر بر جويدن نباشد، ارش دارد. و بعضى گفته‌اند: ديه دارد.