ترجمه تحرير الوسيلة (نشر آثار) - خمینی، سید روح الله - الصفحة ٦٠٧ - اول مو

اينكه شخصى سنگى را در ملك خود قرار دهد و متعدّى چاهى را حفر كند، پس كسى به سنگ بخورد و در چاه ساقط شود، ضمان بر حفركننده متعدّى است.

مسأله ٣- اگر چاه كم‌عمقى را حفر كند پس غير او، آن را عميق نمايد، پس آيا ضمان بر اولى است- به جهت سبقت او- يا بر دومى است يا بر هر دو؟ چند احتمال است كه ارجح آن‌ها اولى است.

مسأله ٤- اگر دو نفر يا بيشتر مثلًا در قرار دادن سنگ مشترك باشند، پس ضمان بر تمام آن‌ها است؛ و ظاهر آن است كه ضمان به طور مساوى است اگر چه نيروهايشان مختلف باشد.

مسأله ٥- اگر دو نفر در چاه بيفتند پس هر يك از آن‌ها به واسطه تصادم با ديگرى، هلاك شود ضمان بر حفركننده است.

گفتارى در جنايت بر اطراف‌

و در آن چند مقصد است:

مقصد اول: در ديات اعضا

بدان كه هر چيزى كه در آن شرعاً اندازه‌اى نيست، در آن ارش- كه «حكومت» ناميده مى‌شود- پس فرض مى‌شود كه حرّ، عبدى است كه قابل قيمت‌گذارى است و صحيح و معيوب آن قيمت‌گذارى مى‌شود و ارش گرفته مى‌شود. و بايد ملاحظه خصوصيات صحيح و معيوب را بنمايد، حتى آنچه كه در مقطعى عيب مى‌باشد، همانند موى سر، كه در مدتى روييده مى‌شود (و مدتى كه مو نروييده عيب مقطعى به حساب مى‌آيد).

و اما تقدير در مواردى است:

اول: مو

مسأله ١- در موى سر مرد- صغير باشد يا كبير، پرپشت باشد يا كم پشت- در صورتى كه نرويد ديه كامل است مانند اينكه آب داغى را روى سر او بريزد پس مويش ريخته شود