آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥١٤ - خلاصه

هستند، طبعاً ايجاد همهٔ آنها از طرف خداي متعالي هم از نظر عقل مسبوق به مرتبهٔ تقدير و قضا خواهد بود.

١٠. تقدير علمي الهي عبارت است از انكشاف رابطهٔ امكاني مخلوق با مقدمات و علل ناقصه آن، و قضاي علمي عبارت است از انكشاف رابطهٔ ضروري مخلوق با علت تامه‌اش.

١١. تقدير عيني الهي عبارت است از فراهم كردن مقدمات و علل ناقصهٔ يك پديده، و قضاي عيني عبارت است از رساندن پديده به حد ضرورت و وجوب بالغير.

١٢. تقدير عيني قابل تغيير است و تغيير تقديرات همان است كه به‌نام «بداء» ناميده مي‌شود. اما قضا چون مربوط به مرحله ضرورت فعل است، قابل تغيير نيست. بنابراين آنچه دربارهٔ تغيير در قضا وارد شده، حمل بر قضاي مساوي با تقدير مي‌شود.

١٣. در لسان شرع تقدير به لوح محو و اثبات، و قضا به لوح محفوظ نسبت داده شده و كسي كه بتواند از اين الواح آگاه گردد، از علوم مربوط به آنها مطلع خواهد شد؛ و چون علوم مكتوب در لوح محو و اثبات مربوط به روابط امكاني و حصولِ مشروط پديده‌‌هاست، قابل تغيير مي‌باشد.

١٤. قضا و قدر مانند ديگر صفات فعليه از جهت انتساب به خداي متعالي منزه از قيود زماني و مكاني است، اما از نظر انتساب به مخلوقاتِ مادي و متدرج الحصول، متصف به اين امور مي‌گردد.

١٥. اشكال اصلي در مورد قضا و قدر الهي اين است كه اگر افعال اختياري انسان هم مشمول آنها باشد، جايي براي انتخاب و اختيار وي باقي نمي‌ماند.

١٦. حل اين اشكال به آن است كه افعال انسان با وصف اختياريت و با شرط صدور از ارادهٔ انسان، مورد قضا و قدر قرار مي‌گيرد و اين اوصاف و شرايط ازجمله تقديرات آنهاست. پس اگر به‌صورت جبري تحقق يابند، خلاف قضا و قدر الهي خواهد بود؛ و در حقيقت، تعلق اراده و قضا و قدر الهي به آنها، در طول تعلق ارادهٔ انسان است و با آن مزاحمتي ندارد.