آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٧١ - تعيين محل نزاع

شيخ‌الرئيس در كتاب‌هاي شفاء[١] و اشارات،[٢] از برخي فلاسفهٔ يونان نقل كرده كه هنگامي كه موجود عاقلي چيزي را تعقل كند، با آن متحد مي‌شود. نيز از فُرفوريوس نقل نموده كه رساله‌اي در اين زمينه نگاشته است. اما خود وي اين نظريه را به باد انتقاد مي‌گيرد و آن را امري محال مي‌شمرد.

از سوي ديگر صدرالمتألهين در اسفار و ديگر كتاب‌هايش آن را تأييد كرده، بر صحت اين نظريه پاي مي‌فشرد و آن را نسبت به همهٔ اقسام علم حتي ادراك حسي نيز توسعه مي‌دهد.

اين اختلاف عجيب بين اين دو فيلسوف عظيم در اين مسئله، طبعاً انسان را نسبت به آن حساس مي‌كند و علاقهٔ او را به حل مسئلهٔ مزبور و داوري بين طرفين جلب مي‌نمايد. به‌همين جهت در پايان اين بخش، درسي را به اين موضوع اختصاص مي‌دهيم.

در درس گذشته دانستيم كه در علم حضوري به نفس، تعدد و تغايري بين عالم و معلوم وجود ندارد، از اين‌رو بايد آن را «وحدت علم و عالم و معلوم» ناميد، و اشاره شد كه اين علم حضوري مورد قبول پيروان مشائين و از جمله ابن‌سينا نيز هست. پس اختلاف در اتحاد عالم و معلوم، شامل چنين موردي نمي‌شود، مخصوصاً با توجه به اينكه واژهٔ «اتحاد»

١. ر.ك: طبيعيات شفا، فن ٦، مقالهٔ ٥، فصل ٦.

٢. ر.ك: اشارات، نمط ٧.