آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٥٧ - اشاره اي به اقسام علم

دربارهٔ علم، مباحث مختلفي قابل طرح است كه اكثر آنها مربوط به شناخت‌شناسي است و در اين كتاب نيز در بخش شناخت‌شناسي به اهم آنها اشاره شد. اما بحث‌هاي ديگري از نقطه‌نظر هستي‌شناسي طرح مي‌شود و فلاسفه به مناسبت‌هايي آنها را در ابواب مختلف فلسفه ذكر كرده‌اند. صدرالمتألهين مبحث مستقلي را به بحث در پيرامون مسائل علم اختصاص داده است. ازجملهٔ آنها بحث دربارهٔ تجرد علم و عالم است كه با مبحث «مجرد و مادي» مناسبت بيشتري دارد. به‌همين جهت ما آن را در اين بخش ذكر مي‌كنيم و به‌دنبال آن، مسئلهٔ اتحاد عالم و معلوم را مي‌آوريم.

دربارهٔ هستي‌شناسي علم سؤال‌هايي طرح مي‌شود، مانند اينكه حقيقت علم چيست؟ و آيا همهٔ اقسام آن ماهيت واحدي دارد و دست‌كم، مندرج در مقولهٔ خاصي است ‌يا نه؟ و آيا همهٔ اقسام آن مجرد است، يا همهٔ آنها مادي است و يا بعضي از آنها مجرد و بعضي ديگر مادي است؟

براي پاسخ به اين‌گونه پرسش‌ها، لازم است نخست نظري به اقسام علم بيفكنيم؛ اقسامي كه در بخش شناخت‌شناسي تا حدودي مورد بحث قرار گرفت.

آگاهي­از موجودي يا بدون وساطت صورت و مفهومي حاصل مي‌شود كه آن را «علم حضوري» مي‌نامند، و يا با وساطت صورت حسي و خيالي يا مفهوم عقلي و وهمي