آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤١٤ - امكان استدلال برهاني بر وجود خدا

مي‌رسد كه خدا را از هر چيزي روشن‌تر مي‌بيند، چنان‌كه در دعاي عرفه آمده است: ايكون لغيرك من الظهور ماليس لك حتي يكون هوالمظهر لك؟!.

گاهي منظور از شناخت فطري خدا، علم حصولي است. شناخت‌هاي حصولي فطري يا از بديهيات اوليه هستند كه به فطرت عقل نسبت داده مي‌شوند، و يا دسته‌اي از بديهيات ثانويه هستند كه در منطق به‌نام «فطريات» نام‌گذاري شده‌اند، و گاهي به‌نظريات قريب به بديهي هم تعميم داده مي‌شود، از اين نظر كه هر كسي با عقل خدادادي مي‌تواند آنها را درك كند و نيازي به براهين پيچيدهٔ فني ندارد.

چنان‌كه افراد درس نخوانده و تعليم نديده هم مي‌توانند با استدلال‌هاي ساده پي به وجود خداي متعالي ببرند. حاصل آنكه: خداشناسي فطري به‌معناي علم حضوري به خداي متعالي، داراي درجاتي است كه درجه نازلهٔ آن در همهٔ مردم وجود دارد، هر‌چند مورد آگاهي كامل نباشد، و درجات عاليهٔ آن مخصوص مؤمنين كامل و اولياي خداست و هيچ درجه‌اي از آن به‌وسيلهٔ برهان عقلي و فلسفي حاصل نمي‌شود؛ و اما به‌معناي علم حصولي قريب به بداهت، از راه عقل و استدلال به‌دست مي‌آيد و قريب بودن آن به بداهت و سهولت استدلال براي آن، به‌معناي بي‌نيازي از برهان نيست. ولي اگر كسي ادعا كند كه علم حصولي به خداي متعالي از بديهيات يا فطريات منطقي است و ابداً احتياجي به استدلال ندارد، چنين ادعايي قابل اثبات نيست.

مطلب ديگري كه بايد در اينجا مورد بررسي قرار گيرد، اين است كه آيا مي‌توان برهان عقلي و منطقي بر وجود خداي متعالي اقامه كرد يا نه؟ در صورت اول، سخن بعضي از حكماي بزرگ مانند ابن‌سينا مبني بر اينكه اقامهٔ برهان بر وجود خداي متعالي صحيح نيست را چگونه مي‌توان توجيه كرد؟ و در صورت دوم، وجود خداي متعالي را چگونه مي‌توان اثبات كرد؟

پاسخ­ اين ­است­كه ­بدون ­شك­ علم ­حصولي ­به­خداي­ متعالي ­به‌‌وسيلهٔ برهان عقلي و فلسفي ممكن است و همهٔ فلاسفه و متكلمين و از جمله خود ابن‌سينا، براهين متعددي براي