آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٦٠ - تقسيم حركت براساس شتاب

در ميان همهٔ ويژگي‌هاي حركت، مهم‌ترين چيزي كه محور بحث‌هاي فلسفي در اقسام حركت واقع شده، بستر و مسافت حركت است. ولي قبل از آنكه به اين مبحث بپردازيم، سزاوار است بحث كوتاهي دربارهٔ تقسيم حركت به‌حسب اختلاف شتاب داشته باشيم و ضمناً مسئلهٔ تكاملي بودن حركت و رابطهٔ آن را با شتاب مورد بررسي قرار دهيم.

اتومبيلي را در نظر بگيريد كه عقربهٔ كيلومترشمار آن تدريجاً از صفر به‌طرف يك‌صد كيلومتر در ساعت، بالا مي‌رود، و مدتي روي اين شماره مي‌ايستد و سپس تدريجاً به‌طرف صفر پايين مي‌آيد. اين اتومبيل در طول مدت حركت خود، از نقطهٔ (الف) به نقطهٔ (ب) انتقال مي‌يابد كه حركتي انتقالي و در بستر مكان مي‌باشد، اما در اين جريان، دو تغيير تدريجي ديگر هم مشاهده مي‌شود، يكي تغيير سرعت از صفر به يك‌صد، و ديگري تغيير آن از يك‌صد به صفر. اين تغيير نيز از نظر فلسفي مشمول تعريف حركت است و مي‌توان آن را نوعي حركت كيفي به‌شمار آورد، از اين جهت كه تندشدن و كندشدن، دو كيفيت ويژهٔ حركت محسوب مي‌شوند كه عارض كميت سرعت آن مي‌گردند.

نظير همين تغيير را در انواع ديگري از حركت مي‌توان در نظر گرفت و حتي يك حركت كيفي، از نظر ديگري مي‌تواند متصف به حركت كيفي ديگري شود؛ مثلاً فرض كنيد كه جسم بي‌رنگي تدريجاً سياه‌رنگ مي‌شود و مدتي به همان حالت سياهي باقي مي‌ماند و سپس رنگ آن تدريجاً مي‌پرد و دوباره بي‌رنگ مي‌گردد. بي‌شك تغيير رنگ جسم، حركتي در مقولهٔ كيف به‌شمار مي‌رود، اما ممكن است درجهٔ سياه شدن يا رنگ پريدن آن در همهٔ اجزاء زمان يك‌نواخت نباشد و مثلاً سرعت سياه شدنِ آن تدريجاض افزايش يابد و سپس به‌همين منوال رو به كاهش برود. اين تغيير سرعت، تغيير ديگري غير از اصل تغيير رنگ است و ازاين‌رو مي‌توان آن را حركتي روي حركت اول تلقي كرد، چنان‌كه مي‌توان حركت يك‌نواخت را فاقد اين تغيير دانست و آن را از نظر سرعت «ثابت» شمرد.