آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٦١ - تقسيم حركت براساس شتاب

بنابراين مي‌توان حركت را از يك ديدگاه، يعني از ديدگاه ثبات يا تغير سرعت، به سه قسم تقسيم كرد:

١. حركت يك‌نواخت و بي‌شتاب و داراي سرعت ثابت؛

٢. حركت تندشونده و داراي سرعت افزاينده يا داراي شتاب مثبت؛

٣. حركت كندشونده و داراي سرعت كاهنده يا داراي شتاب منفي.

وجود حركت تندشونده و كندشونده و همچنين حركت يك‌نواخت، امري محسوس و غيرقابل‌انكار است و حتي مي‌توان بعضي از مصاديق آنها، مانند تغيير تدريجي افزايش و كاهش سرعت يا يك‌نواختي آن را در كيفيات و حالات نفساني با علم حضوري دريافت. بدون ترديد مي‌توان كاهش سرعت حركت را نوعي تنزل و ضعف و نقص تدريجي براي حركت به‌حساب آورد و بدين‌ترتيب، نوعي حركت تضعفي و تنزلي را اثبات كرد.

در اينجاست كه ما با اين سؤال روبه‌رو مي‌شويم كه آيا وجود حركت كندشونده، منافاتي با بعضي از تعاريف حركت، مانند «خروج تدريجي شي‌ء از قوه به فعل» و «كمال اول براي موجود بالقوه از آن جهت كه بالقوه است» ندارد؟

براي پاسخ به اين سؤال بايد دو جهت بحث را از يكديگر تفكيك كرد: يكي تكامل حركت، و ديگري تكامل موجود متحرك.

توضيح آنكه: ممكن است متحرك در طول حركت خودش همواره به كمالات جديدي دست‌يابد اما سرعت نايل شدن به اين كمالات متفاوت باشد، يعني در بخشي از زمان، سرعت تكامل رو به افزايش، و در بخشي ديگر رو به كاهش، و در بخش سومي ثابت و يك‌نواخت باشد و يك‌نواختي سرعت و حتي كاهش آن، منافاتي با تكامل يافتن متحرك ندارد؛ زيرا مثلاً جسمي كه آهنگ سياه شدن آن كند مي‌شود، بالأخره در لحظهٔ بعدي سياه‌تر از لحظهٔ قبلي خواهد بود، گو اينكه تغيير رنگ آن كندتر انجام مي‌پذيرد. پس فرض اينكه حركت موجب كمال بيشتري براي موجود متحرك باشد با فرض شتاب منفي براي سرعت تكامل هم منافاتي ندارد.