آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٣ - اهميت اصل عليت

همان‌گونه كه در درس نهم بيان شد، محور همهٔ تلاش‌هاي علمي را كشف روابط علّي و معلولي بين پديده‌ها تشكيل مي‌دهد و اصل عليت به عنوان يك اصل كلي و عام، مورد استناد همهٔ علومي است كه دربارهٔ احكام موضوعات حقيقي بحث مي‌كنند. از سوي ديگر، كليت و قطعيت هر قانون علمي، مرهون قوانين عقلي و فلسفي عليت است و بدون آنها نمي‌توان هيچ قانون كلي و قطعي را در هيچ علمي به اثبات رسانيد. اين يكي از مهم‌ترين نيازهاي علوم به فلسفه مي‌باشد.

بعضي از كساني كه منكر اصالت عقل و احكام عقلي مستقل از تجربه هستند و يا اساساً براي مسائل فلسفي و متافيزيكي ارزش علمي و يقيني قائل نيستند، تلاش مي‌كنند كه اعتبار اصل عليت را از راه تجربه ثابت نمايند. اما چنان‌كه بارها اشاره شده، اين‌گونه تلاش‌ها بيهوده و نازاست؛ زيرا از سويي اثبات وجود حقيقي براي اشياءعيني و خارج از نفس، مرهون اصل عليت است و بدون آن راهي براي اثبات حقايق عيني باقي نمي‌ماند و هميشه جاي اين شبهه وجود خواهد داشت كه از كجا فراسوي ادراكات و صور ذهني، حقايقي وجود داشته باشد تا مورد تجربه قرار گيرد؟ و از سوي ديگر اثبات مطابقت ادراكات با اشياء خارجي(بعد از پذيرفتن آنها) نيازمند به قوانين فرعي عليت است و مادامي كه اين قوانين به ثبوت نرسيده باشد، جاي اين شبهه باقي است كه از كجا ادراكات و پديده‌هاي ذهني ما مطابق با اشياء خارجي باشند تا بتوان از راه آنها حقايق خارجي را شناخت؟ و سرانجـام باشـك در قـوانين ­عليـت ­نمي‌توان كليـت­ و قطعيت نتايج