آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٤٦ - كيف محسوس

كيف نفساني عرضي است مجرد كه تنها عارض جواهر نفساني مي‌شود و تاكنون جدول دقيق و كاملي از انواع آن به‌دست نيامده است. فلاسفه علم، قدرت، اراده و كراهت، لذت و الم، حالات انفعالي و عادات و ملكات نفساني را ازجملهٔ كيفيات نفساني به‌شمار آورده‌اند و بحث‌هايي پيرامون آنها انجام داده‌اند كه بيشتر مربوط به علم‌النفس مي‌باشد.

هم‌چنان‌كه اشاره شد، يقيني‌ترين انواع كيف، كيفيات نفساني است كه با علم حضوري و تجربهٔ دروني شناخته مي‌شوند و حتي امثال هيوم كه بسياري از مسلمات را مورد تشكيك قرار داده‌اند، وجود اين دسته از كيفيات را يقيني و غيرقابل‌انكار دانسته‌اند.

در ميان اقسام كيف نفساني آنچه ارتباط بيشتري با مباحث فلسفي دارد علم است. ازاين‌رو بحث مستقلي دربارهٔ آن خواهيم داشت. در درجهٔ دوم، اراده و قدرت و اختيار قرار دارد كه در درس سي و هشتم بحث‌هايي پيرامون آنها انجام گرفت و توضيحات بيشتري در مبحث صفات خداي متعالی دربارهٔ آنها خواهد آمد.

منظور از كيف محسوس، آن دسته از كيفيات مادي است كه به‌وسيلهٔ حواس ظاهري و اندام‌هاي حسي درك مي‌شوند.

فلاسفه براساس نظريه‌اي كه در علوم طبيعي قديم مورد قبول بوده و حواس ظاهري را پنج نوع مي‌دانسته‌اند، كيف محسوس را به پنج دسته تقسيم مي‌كرده‌اند و رنگ و نور را از كيفيات ديدني، و صداها را از كيفيات شنيدني، و مزه‌ها را از كيفيات چشيدني، و بوي‌ها را از كيفيت بوييدني، و سردي و گرمي و زبري و نرمي را از كيفيات لمس‌‌كردني مي‌‌شمرده‌‌اند. اما در روان‌شناسي جديد حواس ديگري غير از حواس پنج‌گانهٔ معروف اثبات شده كه بايد در دسته‌بندي كيفيات محسوس مورد توجه قرار گيرد.

اثبات وجود كيفيات محسوس در خارج از ظرف ادراك به­آساني ­كيف­نفساني نيست؛