آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٢٧ - برهان سوم

مراتب وجود، به استثناء عالي‌ترين مرتبهٔ آن كه داراي كمال نامتناهي و بي‌نيازي و استقلال مطلق مي‌باشد، عين ربط و وابستگي است، و اگر آن مرتبهٔ اعلي تحقق نمي‌داشت، ساير مراتب هم تحقق نمي‌يافت؛ زيرا لازمهٔ فرض تحقق ساير مراتب بدون تحقق عالي‌ترين مرتبهٔ وجود، اين است كه مراتب مزبور مستقل و بي‌نياز از آن باشند، در حالي كه حيثيت وجودي آنها عين ربط و فقر و نيازمندي است.

اين برهان علاوه بر اينكه از مزاياي برهان شيخ برخوردار است، از چند جهت بر آن نيز برتري دارد:

يكي آنكه در اين برهان بر مفاهيم وجودي تكيه شده و از ماهيت و امكان ماهوي ذكري به ميان نيامده است، و روشن است كه چنين برهاني با اصالت وجود مناسب‌تر مي‌باشد.

دوم آنكه نيازي به ابطال دور و تسلسل ندارد، بلكه خودش برهاني بر ابطال تسلسل در علل فاعلي نيز هست.[١]

سوم آنكه به كمك همين برهان نه‌تنها وحدت، بلكه ساير صفات كماليهٔ خداي متعال را نيز مي‌توان اثبات كرد، چنان‌كه در جاي خودش اشاره خواهد شد.

[١] ر.ك: درس سى و هفتم.