آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٠٩ - قاعدهٔ لزوم تقدم ماده بر حوادث مادي

در لسان فلاسفه مشهور است كه هر پديدهٔ مادي مسبوق به ماده و مدت مي‌باشد، و به مقتضاي عموم اين قاعده، پيدايش يك موجود مادي از نيستي محض غيرممكن شمرده مي‌شود. بدين‌ترتيب، فرض اول و سوم از فرض‌هاي پانزده‌گانهٔ تغير انكار مي‌گردد، و چون هيولاي اُولي را داراي بي‌نهايت قوه مي‌دانند، تسلسل حوادث از جانب ابد را تا بي‌نهايت ممكن دانسته، وقوع آن را به استناد فياضيت مطلق الهي و عدم بخل در مبادي عاليه اثبات مي‌نمايند كه لازمهٔ آن، انكار فرض دوم است.

از سوي ديگر متكلمين و بعضي از فلاسفه مانند ميرداماد، براي جهان مادي آغاز زماني قائل هستند و براي رد فرضيهٔ بي‌نهايت بودن سلسلهٔ حوادث از جانب ازل، به ادلهٔ بطلان تسلسل تمسك مي‌كنند. همچنين براي اثبات پايان زماني براي جهان مادي، به ادلهٔ مزبور تمسك شده است. بدين‌ترتيب، اين مسئله با مسئلهٔ حدوث و قدمِ زماني جهان مرتبط مي‌شود، هر‌چند تلازمي بين آنها وجود ندارد و ممكن است كسي قائل به قدم زماني جهان باشد و در عين حال، پديد آمدن يك موجود مادي را بدون مادهٔ قبلي محال نداند. نيز ممكن است كسي قائل به ابديت جهان مادي باشد، اما نابودشدن يك پديدهٔ مادي را به‌طور كلي محال نداند و بي‌نهايت بودن سلسلهٔ حوادث را از جانب ازل و ابد براساس دوام جود الهي اثبات كند.

ما در اينجا نخست به بررسي قاعدهٔ «لزوم تقدم ماده بر هر پديدهٔ مادي» مي‌پردازيم و سپس اشاره‌اي به مسئلهٔ حدوث و قدم زماني جهان خواهيم كرد.

قبلاً اشاره شد كه براساس مشاهدات بي‌شمار، همواره تبدلات گوناگوني در اشياء مادي روي مي‌دهد و پديده‌هاي جديدي­جانشين پديده‌هاي­ قبلي ­مي‌گردد، به‌گونه‌اي كه رابطهٔ قوه وفعل ­ميان آنها برقرار است. اما استقراء تام نسبت­ به همهٔ حوادث مادي امكان ندارد