آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٠٠ - دو برهان بر تجرد نفس

اين برهان چنان‌كه ملاحظه مي‌شود كمكي است براي اينكه ذهن بتواند تفسير صحيحي از علم حضوري به نفس داشته باشد و شرايطي را كه شيخ‌الرئيس ذكر كرده در واقع براي راهنمايي افراد عادي است كه بتوانند توجه خودشان را متمركز كنند، به‌طوري كه عوامل مادي موجب جلب توجه ايشان به بدن و متعلقات آن نگردد. قبلاً اشاره كرديم به اينكه كساني كه مراحلي از كمال معنوي را پيموده باشند مي‌توانند توجه خودشان را كاملاً منعطف به نفس كنند و حقيقت آن را مشاهده نمايند. اما افراد عادي براي اينكه بتوانند تا حدودي توجه خودشان را از امور مادي برگردانند، بايد اين‌گونه شرايط را مراعات كنند.

٢. برهان ديگر بر تجرد نفس اين است كه وقتي در وجود خودمان يعني همان «منِ درك‌كننده» دقت كنيم، مي‌بينيم وجود «من» امري بسيط و غيرقابل‌تقسيم است و مثلاً نمي‌توان آن را به دو «نيمه من» قسمت كرد، در صورتي كه اساسي‌ترين خاصيت اجسام قسمت‌پذيري است، چنان‌كه در درس چهل و يكم توضيح داده شد. اما چنين خاصيتي در نفس يافت نمي‌شود و حتي به تبع بدن هم قابل قسمت نيست، پس ناچار مجرد خواهد بود. نهايت اين است كه به بدن تعلق مي‌گيرد و رابطهٔ وجودي خاصي با آن دارد كه هم در آن تأثير مي‌كند، چنان‌كه با ارادهٔ نفس، بدن حركت مي‌كند و هم از آن اثر مي‌پذيرد، چنان‌كه از گرسنگي و تشنگي رنج مي‌برد و بسياري از تأثير و تأثرات ديگر كه بايد در مباحث روان‌تني مورد بررسي قرار گيرد.