آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣٩ - خلاصه

١. معروف‌ترين تعريف‌هاي حركت از اين قرار است:

الف) تغير تدريجي؛

ب) خروج تدريجي شي‌ء از قوه به فعل؛

ج) كمال اول براي موجود بالقوه، از آن جهت كه بالقوه است.

ولي تعريف اول ساده‌تر و روشن‌تر است.

٢. حد تام منطقي براي حركت امكان ندارد؛ زيرا مفهوم آن از قبيل معقولات ثانيهٔ فلسفي است كه از سيلان وجود جوهر و عرض انتزاع مي‌شود، و به فرض اينكه حركت مقولهٔ خاصي باشد نيز حد تام نخواهد داشت؛ زيرا مقوله جنس عالي است و خودش جنس و فصلي ندارد.

٣. حركت برخلاف تغيرات دفعي، از يك وجود انتزاع مي‌شود و تعدد متغير و متغيراليه، به لحاظ تعدد اجزاء بالقوهٔ آن است.

٤. اِلئاييان حركت را به‌عنوان امر واحد ممتد انكار كرده و آن را مجموعه‌اي از سكونات پي‌درپي انگاشته‌اند.

٥. وجود حركت، يقيني است و بعضي از مصاديق آن (حركت در كيف نفساني) با علم حضوري خطاناپذير درك مي‌شود.

٦. نخستين دليل الئاييان اين است كه فرض وجود خارجي براي حركت، مستلزم تناقض و اتصاف آن به متناهي و نامتناهي است.

٧. ارسطو جواب داده است كه تناهي، صفت خود حركت، و عدم تناهي، صفت اجزاء بالقوهٔ آن است، پس در تناقض مفروض، وحدت قوه و فعل وجود ندارد.

٨. نامتناهي بودن ­حركت ­به ­دو صورت ­فرض مي‌شود: يكي نامتناهي بودن عدد اجزاء، و آن ­هنگامي ­است ­كه ­حركت عملاً به ­اجزاء نامتناهي ­تجزيه ­شود و در اين صورت، ديگر شي‌ء واحد متناهي وجود نخواهد داشت. ديگري ­نامتناهي بودن مقدار (كميت متصل) آن