آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٠١ - پيوستگي عرْضي

مركب از چند صورت متراكب و داراي چند حركت جوهريه باشد، چنان‌كه در درس پنجاه و چهارم به اثبات رسيد؛

ثانياً، پيوستگي دو حركت جوهريهٔ متوالي، در صورتي به‌معناي وحدت حقيقي آنها مي‌باشد كه مرز مشخصي ميان آنها وجود نداشته باشد؛ در صورتي كه تبدل موجوداتِ مادي به يكديگر، چنين نيست و دليل آن، آثار مختلفي است كه بر هريك از آنها مترتب مي‌شود؛ مثلاً آثار نباتي، يعني نمو و توليد مثل، آثار جديدي است كه در ماده پديد مي‌آيد و اصلاً سابقه‌اي در مادهٔ بي‌جان ندارد و از هنگامي شروع مي‌شود كه صورت نباتي در ماده تحقق يابد، و گرچه صورت نباتي عين حركت جوهريهٔ نباتي است، اما داراي مرز معيّني است كه آن را از حركت جوهريهٔ مادهٔ سابق جدا مي‌كند. به ديگر سخن، در امتداد حركت جوهريهٔ ماده، نقطه‌اي رسم مي‌شود كه مرز بين جماد و نبات به‌شمار مي‌رود و از آن نقطه، حركت جوهريهٔ جديدي پديد مي‌آيد كه مي‌توان آن را با يك خط منحني نمايش داد كه در دو نقطه، خط مستقيم زيرين را قطع مي‌كند. بنابراين حركات جوهريهٔ متوالي، پاره‌خط‌هاي پيوسته‌اي هستند كه نقاط خاصي آنها را از يكديگر متمايز مي‌سازد و هركدام از آنها ويژگي‌هاي خاص خود را دارند.

ولي چون اين نقاط به‌وسيلهٔ خط‌هاي فوقاني رسم مي‌شوند، مي‌توان خط مستقيمِ زيرين را كه در امتداد زمان پيش مي‌رود، خط واحدي دانست كه نمودار وحدتِ اتصالي مادهٔ اوليهٔ جهان در طول زمان مي‌باشد، و تنها به اين معنا مي‌توان وحدتي را براي جهان مادي اثبات كرد.

دربارهٔ پيوستگي عرْضي موجودات مادي و حركات جوهريهٔ آنها مي‌توان گفت كه چون ميان اجزاء ماده، عدمي فاصله نشده و خلأ محضي وجود ندارد، همگي آنها داراي وحدتي اتصالي خواهند بود و چنين موجود واحدي حركت جوهريهٔ واحدي خواهد داشت.