آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٩٨ - هدف داري خداي متعالي

و به‌همين منوال مي‌توان اهدافي طولي براي آفرينش نوع انسان در نظر گرفت؛ يعني هدف نهايي، رسيدن به آخرين مراتب كمال و قرب الهي و بهره‌مندي از عالي‌ترين و پايدارترين فيض و رحمت و رضوان ابدي است، و هدف متوسط، تحقق عبادت و اطاعت از خداي متعالي است كه وسيله‌اي براي رسيدن به آن مقام عالي و هدف نهايي محسوب مي‌شود، و هدف قريب، فراهم شدن زمينه‌هاي مادي و اجتماعي و تحقق شناخت‌هاي لازم براي انتخاب آزادانهٔ راه راست زندگي و گسترش خداپرستي در جامعه است.

ازاين‌رو در قرآن كريم بعد از تأكيد بر اينكه آفرينش جهان و انسان باطل و بيهوده نيست و داراي هدف حكيمانه مي‌باشد،[١] از يك سوي، هدف از آفرينش جهان را فراهم شدن زمينهٔ آزمايش و انتخاب آزاد براي انسان معرفي كرده است،[٢] و از سوي ديگر، هدف از آفرينش انسان را پرستش خداي متعالي قلمداد نموده،[٣] و سرانجام هدف نهايي را جوار رحمت الهي و بهره‌مندي از فوز و فلاح و سعادت ابدي دانسته است.[٤]

باتوجه به آنچه گفته شدمي‌توان راه جمعي بين اقوال سه‌گانهٔيادشده درنظر گرفت؛يعني منظوركساني كه علت غائي رافقط ذات مقدس الهي دانسته‌اند،اين است كه مطلوب ذاتي وبالاصاله براي خداي متعالي چيزي جزذات مقدسش كه خيرمطلق وداراي كمالات بي‌نهايت است نمي‌باشد،ومنظوركساني­كه­علت­غائي­راازافعال­الهي نفي كرده‌اند اين است كه­داعي زائدبرذات نداردوفاعليت وي ازقبيل­فاعليت­بالقصد نيست، و منظور كساني كه علت غائي و هدف از آفرينش را سود رساندن به مخلوقات يا به كمال رسيدن آنها قلمداد كرده‌اند، اين است كه خواسته‌اند هدف فرعي و تبَعي را

[١] ر.ك: آل عمران(٣)، ١٩١؛ ص(٣٨)، ٢٧؛ انبياء(٢١)، ١٦ـ١٧؛ دخان(٤٤)، ٣٨ـ٣٩؛ جاثيه(٤٥)، ٢٢؛ ابراهيم(١٤)، ١٩؛ حجر(١٥)، ٨٥؛ نحل(١٦)، ٣؛ عنكبوت(٢٩)، ٤٤؛ روم(٣٠)، ٨؛ مؤمنون(٢٣)، ١١٥.

[٢] ر.ك: هود(١١)، ٧؛ ملك(٦٧)، ٢؛ كهف(١٨)، ٧.

[٣] ر.ك: ذاريات(٥١)، ٥٦؛ يس(٣٦)، ٦١.

[٤] ر.ك: هود(١١)، ١٠٨ و ١١٩؛ جاثيه(٤٥)، ٢٣؛ آل عمران(٣)، ١٥؛ توبه(٩)، ٧٢.