ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٨ - مسئلهء دوم - عوامل بروز فتنه ها

دستاويز آشوبگران در آن نوع تحولات كه شرايط جديد ، اصول تثبيت شدهء موقعيت پيشين را از كار مى اندازد ، عبارت است از : ١ - انس و عادت مردم به اصول پيشين ، چنانكه در قسم اول از تحولات مورد سوء استفاده قرار مى گيرد .
٢ - روشن نشدن همهء جنبه‌هاى اصول موقعيت جديد .
٣ - مناقشه و انتقاد در شخصيت گردانندگان تحول .
اين سه موضوع كه دستاويز آشوبگران قرار مى گيرد ، جنبه اى از حق را دارا مى باشند ، ولى بدانجهت كه شرايط و عوامل منطقى كه بروز موقعيت جديد را ايجاب نموده نسبيت آن جنبهء حق را اثبات نموده است ، پيش كشيدن آن ، در برابر حق جديد كه تحول آن را نشان مى دهد ، باطل مى باشد .
٢ - انسانهايى كه با موقعيت فتنه انگيز در ارتباطند
٢ - انسانهايى كه با موقعيت فتنه انگيز در ارتباطند در جامعه اى كه موقعيت فتنه انگيز براه افتاده است ، انسانها به گروه هايى مختلف تقسيم مى گردند :
مسئلهء يكم - گروه روشنفكران
مسئلهء يكم - گروه روشنفكران مدتى است كه كلمهء روشنفكر در كتابهاى اجتماعى و ادبى و سياسى و فلسفى ما شيوع فراوانى پيدا كرده ، بدون تفسير دقيق در بارهء آن ، مورد اثبات و نفىهاى حماسه اى و ذوقى قرار گرفته است .
آنچه كه در اين نوع مناقشه‌ها و كلنجارها مورد پذيرش همگانى است ، اينست كه در مفهوم كلمهء روشنفكر نوعى عصيان به گذشته اى كه كهنه شده است و تحريك به آينده كه حقايق تازه را مى آورد ، وجود دارد .
براى اين كه وقت خود را در بارهء شمارش بلاهايى كه بر سر اين كلمهء مقدس مانند عدالت و آزادى و تكامل و پيشرفت و تمدن آورده‌اند ، صرف نكنيم و براى اين كه با اصطلاحات حرفه اى فلسفه‌ها گرد و غبار بيشترى روى قيافهء اين كلمه نپاشيم ، آن را به حال خود مى گذاريم و فعلا از بحث و بررسىهاى طولانى در موارد استعمال و شرايط و موانع روشنفكرى خوددارى مى كنيم و تا مى توانيم واقعيتهاى مربوط