ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤١ - هدف و حكمت آزمايشها

دو - بى غرضى كامل كه شخص آزمايش شده را در گرداب بازيگرىهاى خويش و انعطافهاى واقعيت كه موضوع آزمايش است كلافه نكند .
سه - مراعات دقيق شخصى كه آزمايش مى شود ، و تشخيص حالات مثبت و منفى او در برابر واقعيت .
عنصر دوم - شخصى كه مورد آزمايش قرار مى گيرد . دو شرط اساسى براى اين عنصر بايستى منظور شود : يك - آماده بودن امكانات كافى و وسايل ضرورى براى تماس شخص آزمايش شونده با واقعيت .
دو - داشتن حالت معتدل روانى كه بتواند از حافظه و تفكر و تجسيم و اختيار خود در تماس با واقعيت و ابراز آن ، حدّ اكثر استفاده را بنمايد .
عنصر سوم - قانون يا واقعيتى است كه اطلاع يافتن از رابطهء شخص آزمايش شونده با آن ، مطلوب آزمايش كننده مى باشد .
عنصر چهارم - هدف آزمايش است كه عبارت است از بدست آوردن آگاهى از رابطه و موقعيت آزمايش شونده با قانون يا واقعيت .
با نظر به عناصر آزمايش ، حقيقتى كه بدست مى آوريم ، اينست كه همواره واقعيات و قوانين با قطع نظر از چگونگى روابط انسانها با آنها وجود دارند . و براى بدست آوردن موقعيت و رابطهء مردم با آنها ، آزمايش بعنوان يك پديدهء ضرورى در قلمرو حيات دخالت مى كند .
دو نوع آزمايش ديگر وجود دارد كه از نظر هدف و برخى ديگر از عناصر آزمايشهاى انسانها كه با يكديگر انجام مى دهند ، متفاوت مى باشند : نوع يكم - آزمايشهايى كه بوسيلهء دستگاههاى آزمايشى ناآگاه انجام مى گيرند . اين نوع آزمايشها براى تحصيل آگاهى به موقعيت انسانهاى ديگر در برابر واقعيتها نيست ، بلكه هدف كشف واقعيات از آن دستگاه‌ها است كه كمك به پيشرفت معرفتى بشرى مى نمايد .
البته مقصود ما از كشف واقعيات بمعناى فلسفى دقيق نيست ، بلكه منظور