إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣٦ - فصل آيا اخبار علاجيه، شامل موارد جمع عرفى هم مىشود يا نه؟

غير مقام تخاطب است به عبارت ديگر: هر كلى، داراى فرد يا افراد بارز (مسلم الفرديه) است فرضا قدر متيقن در غير مقام تخاطب انسان، همان افراد برجسته و مشخصى هست كه هيچ‌گونه ابهام و ترديدى در فرديت آن‌ها براى انسان، مطرح نيست كه اين نوع از قدر متيقن‌ [١]، ارتباطى به بحث ما ندارد و وجودش مضر به انعقاد اطلاق نيست.

ب: قدر متيقن در مقام تخاطب: همان قدر مسلم و متيقن در مقام گفتگو مى‌باشد.

مثال: فرضا مولائى با عبدش در فضيلت عتق رقبه مؤمنه بحث مى‌كند و روايات آن باب را ملاحظه مى‌نمايند كه مى‌گويد: هركس يك عبد مؤمن را آزاد نمايد يا موجبات آزادى او را فراهم كند، فلان مقدار اجر و ثواب دارد حال اگر مولا بعد از آن مباحثه به عبدش بگويد: «اعتق رقبة» بديهى است كه آن فرمان، مربوط به عتق رقبه مؤمنه هست و قدر متيقن در مقام تخاطب، آن را به رقبه مؤمنه سوق مى‌دهد.

سؤال: آيا در اين شرائط مى‌توان به اطلاق خطاب مولا تمسك نمود؟

خير! زيرا اولين شرط تمسك به اطلاق، اين است كه مولا در مقام بيان باشد لذا مى‌گوئيم: مولائى كه در مقام بيان نيست بلكه مى‌خواهد مرادش را اجمالا بيان نمايد چگونه مى‌توان به اطلاق خطابش تمسك كرد [٢]؟ و شرط دوم تمسك به اطلاق، اين است كه قرينه‌اى برخلاف نباشد و شرط سومش اين است كه قدر متيقن در مقام تخاطب هم نباشد پس اگر در مقام تخاطب، قدر متيقنى بود، نمى‌توان گفت كلام مولا داراى اطلاق است به عبارت ديگر: اگر عبد به مولايش بگويد: شما فرموديد: «اعتق رقبة» و آن را به ايمان، مقيد ننموديد، مولا عليه او احتجاج مى‌نمايد كه اصل بحث ما درباره‌

[١]كه به آن «قدر متيقن به حسب غلبه وجود» هم مى‌گويند- نگارنده.

[٢]اطلاقى نيست تا به آن تمسك نمود- نگارنده.