إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٩ - مقام دوم

و از حالت سابقه صرف‌نظر كند، صدق نمايد كه: «قد نقض يقينه بالشك» پس بايد حالت ديگرى بين زمان شك و يقين، فاصله نشده باشد به عبارت ديگر: بايد زمان شك به زمان يقين، متصل باشد.

سؤال: آيا شرط مذكور در محل بحث تحقق دارد يا نه؟

جواب: ممكن است قائلى بگويد در «ما نحن فيه» زمان شك به يقين، متصل است و فاصله‌اى بين آن دو وجود ندارد.

بيان ذلك: سه زمان به اين ترتيب فرض نمائيد:

الف: ساعت اول، همان ساعتى هست كه يقين داريم، هيچ‌يك از حادثين در آن ساعت و لحظه تحقق نداشته، همان حالت سابقه عدميه كه يقين داشتيم در آن ساعت نه كريتى تحقق داشته و نه ملاقاتى، پس ساعت اول، ساعت يقين به نبودن حادثين است.

ب: ساعت دوم، همان ساعتى است كه احد الحادثين تحقق پيدا كرد اما نمى‌دانيم كداميك از آن دو، محقق شده.

ج: ساعت سوم، همان ساعتى است كه حادث دوم تحقق پيدا كرد اما اينكه حادث دوم كدام است، اطلاعى نداريم بلكه فقط مى‌دانيم در ساعت دوم، حادثى محقق شده و در ساعت سوم، حادث دوم تحقق پيدا كرده بدون اينكه حادث اول از حادث دوم- از نظر خصوصيات- براى ما مشخص باشد.

آن قائل، چنين مى‌گويد: همان‌طور كه در ساير موارد جريان استصحاب، زمان شك به يقين، متصل هست در محل بحث هم اتصال دارد زيرا: در ساعت اول، يقين داريم، هيچ‌يك از حادثين تحقق نداشتند پس وضع ساعت اول، مشخص است.

اكنون به ساعت دوم و سوم توجه مى‌كنيم و آن دو را «مجموعا» لحاظ مى‌نمائيم، در مجموع آن دو ساعت ترديد داريم كه مثلا كريت تحقق پيدا كرده يا نه، بقاء عدم كريت را استصحاب مى‌نمائيم- تا آن لحظات آخر كه يقين داريم، كريت تحقق پيدا كرد- و الا قبل‌