پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٠ - شرح و تفسير نورى كه در تاريكى درخشيد

گفته‌اند: پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله مردم را به وسيله حكمت و موعظه حسنه به سوى خدا دعوت كرد. همان گونه كه در آيه شريفه: «ادْعُ إِلى‌ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ» [١] آمده است. [٢] امّا با توجه به جمله‌هاى قبل، كه امام عليه السّلام عامل بدبختى آنها را «جاهليّت جهلاء» و «بلاء من الجهل» شمرده است، تفسير اوّل مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.

به هر حال، آنچه در اين خطبه درباره اوضاع ناگوار و شرايط ناهنجار و فجايع و نابسامانى‌هاى عصر جاهليّت بيان شده، انسان را به فكر مى‌اندازد كه با مراجعه به تواريخ و رواياتى كه شرايط آن زمان را بيان مى‌كند، اطلاعات مشروح‌ترى در اين زمينه پيدا كند و خوشبختانه مدارك كافى براى اين معنا وجود دارد و از آنجا كه مقايسه آن اوضاع و احوال با شرايطى كه بعد از قيام رسول اللّه بوجود آمد يكى از جنبه‌هاى اعجاز آميز تاريخ اسلام است، بررسى اين موضوع براى همه، بخصوص براى نسل جوان انديشمند ضرورى به نظر مى‌رسد.

ما در «جلد اوّل» ذيل «خطبه اوّل» و در «جلد دوم» ذيل خطبه [٢٦] و [٣٣]، توضيحات كافى در اين زمينه داده‌ايم و نياز به تكرار نمى‌بينيم؛ ولى توصيه مى‌كنيم كه خوانندگان گرامى بار ديگر آنها را از نظر بگذرانند.

[١] سوره نحل، آيه ١٢٥.

[٢] طبق اين تفسير «إلى» در جمله بالا به معناى «به» مى‌باشد؛ يا بعد از «إلى» بايد چيزى در تقدير گرفته شود: «إلى ربّه بالحكمة».