پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٨ - شرح و تفسير همه چيز از اراده او سرچشمه مىگيرد!

است». (قدّر ما خلق فأحكم تقديره، و دبّره فألطف تدبيره، و وجّهه لوجهته).

به اين ترتيب، مراحل سه‌گانه «تقدير» و «تدبير» و «توجيه» را بيان فرموده است.

«تقدير» مقام اندازه‌گيرى خلقت موجودات است و «تدبير» به راه انداختن آنها در مسير تعيين شده است و «توجيه» فراهم ساختن اسباب حركت در اين مسير براى رسيدن به مقصد نهايى است و تمام اين مراحل طبق حساب دقيق و برنامه منظّمى است، به گونه‌اى كه در همه جهان هستى هيچ موجودى نه در آغاز آفرينش و نه در مسير حركت خود به سوى هدف، بى برنامه نيست.

به همين جهت بلافاصله مى‌افزايد: «هيچ موجودى از حدّ و منزلت خود تجاوز نكرده و قبل از رسيدن به هدف كوتاهى ننموده است، و به هنگامى كه به آن فرمان داده شد كه مطابق اراده پروردگار حركت كند، سرپيچى نمود؛ چگونه ممكن است سرپيچى كند، حال آن كه همه چيز از اراده او سرچشمه گرفته است؟!». (فلم يتعدّ حدود منزلته، و لم يقصر دون الإنتهاء إلى غايته، و لم يستصعب إذ أمر بالمضيّ على إرادته، فكيف و إنّما صدرت الأمور عن مشيئته؟) در حقيقت اين سخن، اشاره به آن است كه تصوّر نشود حركات موجودات زمينى و آسمانى و پيمودن مراحل وجود در جهان گياهان و حيوانات و انسان و كواكب آسمان بى‌حساب است. همه در حركات خود سر بر فرمان او دارند و برنامه‌اى را كه از پيش براى آنها تعيين كرده، اجرا مى‌كنند و هيچ تخلّفى از برنامه‌هاى تعيين شده ندارند و به اين ترتيب، جهان هستى مجموعه‌اى است از نظم دقيق و حركات و جريان‌هاى برنامه‌ريزى شده.

در آيات قرآن مجيد نيز، به اين مراتب و مراحل سه‌گانه اشاره شده است. در سوره يس آيات ٣٨ تا ٤٠ مى‌فرمايد: «وَ الشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَها ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ»