پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١٣ - نكته وسعت علم خداوند

«ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»؛ اگر همه درختان روى زمين قلم شود و دريا براى آن مركّب گردد و هفت دريا بر آن افزوده شود، همه اينها تمام مى‌شود، ولى كلمات (و معلومات) خدا پايان نمى‌گيرد! خداوند عزيز و حكيم است». [١] اگر در عمق اين مثال دقت كنيم و معناى آن را كاملا در ذهن مجسّم سازيم، آنگاه به اين حقيقت پى مى‌بريم كه دامنه علم پروردگار بسيار فراتر از آن است كه ما فكر مى‌كنيم.

بديهى است اين علم نمى‌تواند علم حصولى و از طريق تصوّر و تصديق باشد؛ بلكه علم حضورى است. يعنى حضور خداوند در همه جا و در هر زمان و هر مكان و حضور همه اشيا در نزد ذات پاك او ايجاب مى‌كند كه چيزى بر او مخفى و پوشيده نباشد؛ چرا كه حقيقت علم، حضور معلوم نزد عالم است؛ منتها در علم حصولى، معلوم شخصا نزد عالم حضور ندارد، بلكه صورتى از آن طريق تصوّر يا تصديق در ذهن عالم، حاضر مى‌شود؛ ولى در علم حضورى ذات معلوم نزد عالم حاضر است و تمام اشيا و حوادث در هر زمان و هر مكان، باطن و ظاهر آنها، همه از طريق همين علم حضورى نزد خداوند واضح و آشكار است.

به همين دليل، امام عليه السّلام در بخش اوّل از خطبه بالا مى‌فرمايد: علم و دانش او اعماق پرده‌هاى غيب را شكافته و عقايد پيچيده و پنهان را احاطه كرده است.

ممكن است درك مفهوم علم حضورى براى بعضى مشكل باشد؛ ولى با يك مثال مى‌توان آن را روشن ساخت و آن اينكه بى‌شك علم ما به صورت‌هاى ذهنى ما و تصوّرها و تصديق‌هايى كه از جهان خارج در ذهن ما ترسيم شده، علم حضورى است؛ يعنى اين صورت‌هاى ذهنى نزد روح ما حاضر است و از آن جدا نيست. آرى،

[١] سوره لقمان، آيه ٢٧.