پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١١ - شرح و تفسير تجلّى خدا بر بندگان

مخصوص كسانى است كه داراى روح و ضمير باطن هستند و او چنين نيست!» (خلق الخلق من غير رويّة، إذ كانت الرّويّات لا تليق إلّا بذوي الضّمائر [١]، و ليس بذي ضمير في نفسه).

مى‌دانيم تمام مصنوعات انسانى بازگشت به تفكّر و برنامه‌ريزى و نقشه‌كشى‌هاى قبلى مى‌كند و اين تفكّر و برنامه‌ريزى نيز بازگشت به مخلوقات و مصنوعات جهان آفرينش دارد. يعنى هر چه انسان مى‌سازد، شبيه و مانندى براى آن در جهان خلقت ديده؛ و گاه اشكال مخلوقات گوناگون را به هم تركيب مى‌كند و از آن چيزى درست مى‌كند؛ صنعت كشتى را از مرغان دريايى، و هواپيما را از خلقت پرندگان، و مراكب ديگر را از مراكب صحرايى آموخته است. بنابر اين، اوّلا در مصنوعات خود نياز به انديشه و تفكّر دارد و ثانيا نياز به پيروى و تقليد و الگو گرفتن از موجودات اطراف خويش.

آن كس كه تمام افعالش ابداع است، نه انديشه‌اى لازم دارد و نه الگويى، تنها خداست.

امروز ثابت شده است كه تنها در روى كره زمين ميليونها نوع گياه و حيوان و حشره وجود دارد كه هنوز بسيارى از آنها كه در اعماق درياها و يا در قلب جنگلها و يا درون كويرهاى دور دست و يا مناطق قطبى زندگى مى‌كنند، براى انسان كشف نشده است؛ آفريده‌هايى با شگفتى‌هاى حيرت‌انگيز و طرز زندگى كاملا متفاوت و ساختمان و تركيب‌بندى بسيار حساب شده. تمام اينها، ابداعات الهى است و ابداع او يكى از دلايل وجود و علم و قدرت است.

گذشته از همه اينها، مصنوعات بشرى با گذشت قرنها و استفاده كردن از

[١] «ضمائر» جمع «ضمير» از مادّه «ضمور» (بر وزن قبول) گرفته شده، كه در اصل به معناى لاغر و باريك شدن است و از آنجا كه اسرار درون انسان نيز باريك و دقيق است، واژه ضمير به باطن انسان اطلاق شده است.