پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٣ - شرح و تفسير وظايف امام و مردم

٥- «پرداختن حقوق و سهم همگان (از بيت المال)» (و إصدار السّهمان‌ [١] على أهلها).

و به اين ترتيب، وظايف اصلى پيشواى مسلمين مشخّص شده است. از يكسو:

بايد نسبت به احكام اسلام اطّلاع رسانى كامل كند، به گونه‌اى كه طالبان حقّ، از جهل و نادانى بدر آيند و بى‌اطّلاعى از احكام بدون دليل، عذر شناخته نشود.

از سوى ديگر: در خيرخواهى مسلمين و اصلاح وضع دينى و دنيوى، اجتماعى، اقتصادى و سياسى مردم نهايت تلاش و كوشش را به كار بندد.

و از سوى سوم: براى احياى احكام الهى و سنّت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله از طريق امر به معروف و نهى از منكر، يا هر وسيله ديگرى كوشش كند.

و از سوى چهارم: براى پيش‌گيرى از جرايم، حدود الهى را در مورد مستحقّين، بدون هيچ گونه تبعيض و تسامح اجرا كند.

و از سوى پنجم: حقوق مستحقّين و نيازمندان را از بيت المال، بى كم و كاست بپردازد.

هنگامى كه پيشواى مسلمين اين امور را انجام دهد، دين خود را به بندگان خدا ادا كرده است و اگر نابسامانى پيش آيد، در اثر كوتاهى مردم است.

سپس امام عليه السّلام به وظايف مردم پرداخته و سه وظيفه عمده براى آنها بيان مى‌كند.

نخست مى‌فرمايد: «در فراگرفتن علم بكوشيد پيش از آن كه درخت آن بخشكد! و قبل از آن كه به خود مشغول گرديد (و به دنيا آلوده شويد). علم و دانش را از نزد اهلش استخراج كنيد!». (فبادروا العلم من قبل تصويح‌ [٢] نبته، و من قبل أن‌

[١] «سهمان» (بر وزن لقمان) جمع «سهم» به معناى بهره و نصيب است.

[٢] «تصويح» به معناى خشك شدن گياه و چوب و مانند آن است، به حدّى كه شكاف بردارد.