پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٥ - شرح و تفسير فتنه خطرناك بنى اميّه!

مى‌فرمايد: «فتنه‌هاى آنها پشت سر يكديگر بر شما وارد مى‌شود، با قيافه‌اى زشت و ترسناك، و همراه پاره‌هايى از آداب و رسوم جاهليّت؛ نه راهنمايى در آن ميان خواهد بود و نه پرچم نجاتى». (ترد عليكم فتنتهم شوهاء [١] مخشيّة [٢]، و قطعا جاهليّة، ليس فيها منار هدى، و لا علم يرى).

امام عليه السّلام با اين ويژگى‌ها تمام شرايط و اوضاع حكومت بنى اميّه را ترسيم كرده و پايان آن را نشان داده؛ گويى در اين دوران تاريك هشتاد ساله، مى‌زيسته است و همه چيز را به رأى العين ديده، حكومتى كه از قانون خدا پيروى مى‌كرد، نه بهايى براى ارزش‌هاى اسلامى قائل بود و نه قوانين اسلامى را به رسميّت مى‌شناخت.

حكومتى خود كامه، ظالم، بى‌منطق و مملوّ از فتنه‌ها كه نمايانگر عصر جاهليّت بود.

حكومتى كه حتّى به مصالح و منافع مادّى خويش نمى‌انديشيد و آن قدر ظلم و ستم در اين دوران هشتاد سال مرتكب شد، كه در تاريخ بشريّت كم نظير است.

آرى! امام همه اينها را براى مسلمانان پيش بينى كرد و هشدار داد. تعبير به «أرباب سوء بعدي» اشاره لطيفى به اين حقيقت است كه، شما كه به حكومت اسلامى و انسانى عادلانه من تن نداديد و در حفظ و دفاع از آن كوتاهى كرديد بايد در انتظار چنين زمامداران و حكّام سوئى بوده باشيد.

بعضى از «شارحان نهج البلاغه» مطلبى نقل كرده‌اند كه نشان مى‌دهد بنى اميه با گروهى از مردم واقعا به صورت برده و غلام رفتار مى‌كردند، تا آنجا كه در «شرح نهج البلاغه تسترى» آمده است كه آنها بسيارى از مسلمين را به بردگى گرفتند و به گردن آنها مهر بردگى مى‌زدند و در كف دست‌هاى آنها علامتى مى‌گذاشتند. [٣]

[١] «شوهاء» از مادّه «شوه» (بر وزن قوم) به معناى زشتى است و «شوهاء» به معناى زشت و قبيح است.

[٢] «مخشيّه» به معناى مخوف از مادّه «خشيت» به معناى خوف گرفته شده است.

[٣] شرح نهج البلاغه تسترى، جلد ٦، صفحه ١٠٦.