پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٨ - شرح و تفسير گستردگى علم الهى

اندوه، و ميوه‌هايى كه بر شاخسار درختان قرار گرفته، و برگ‌هايى كه روى زمين ريخته، و قرارگاه هر نطفه‌ها، يا جمع شدن خون، و مضغه يا پرورش يافتن انسان و ساير مخلوقات (آرى!) از همه اينها به خوبى آگاه است، و هيچ گونه مشقّتى براى او در اين علم و آگاهى وجود ندارد. بلكه در حفظ و نگهدارى آنچه از مخلوقات ابداع كرده، نيز مشكلى براى او رخ نداده، و در تنفيذ امور و تدبير موجودات نيز ملالت و فتورى بر او عارض نشده است. بلكه علمش در همه آنها نافذ و احصاى او همه را شامل شده، و عدالتش همه را در بر گرفته است و با اينكه آنها در آنچه شايسته مقام اوست تقصير دارند، فضل و رحمتش شامل حال همه آنهاست!.

شرح و تفسير گستردگى علم الهى‌

امام عليه السّلام در اين بخش همچنان بحثهاى گسترده سابق را پيرامون علم خداوند به تمام جزئيّات عالم هستى ادامه مى‌دهد و با تعبيراتى بسيار جذّاب و الفاظى شيرين و گويا پرده از علم خداوند به تمام ريزه‌كارى‌هاى اين عالم بر مى‌دارد و چنان با موشكافى اين بحث را دنبال مى‌كند كه در هيچ سخنى مانند آن ديده نشده است و با مطالعه آن، انسان به يقين باور مى‌كند كه اين گفتار كسى است كه با جهان ماوراى طبيعت ارتباط دارد و علم و دانش او از سرچشمه علم الهى مى‌جوشد.

نخست به سراغ پرندگان آسمان مى‌رود مى‌فرمايد: «خداوند از جايگاه بالداران در قلّه بلند كوهها و از نغمه مرغان خواننده در آشيانه‌هاى تاريك با خبر است». (و مستقرّ ذوات الأجنحة بذرا [١] شناخيب‌ [٢] الجبال، و تغريد [٣] ذوات المنطق في دياجير [٤]

[١] «ذرا» جمع «ذروه» (بر وزن هفده) به معناى مكان مرتفع و بالاى هر چيزى است و به كوهان شتر نيز «ذروه» گفته مى‌شود.

[٢] «شناخيب» جمع «شنخوب» (بر وزن بهلول) به معناى قلّه كوه يا بلندى هر چيزى است.

[٣] «تعزيد» به معناى آواز خواندن پرندگان است.

[٤] «دياجير» جمع «ديجور» به معناى تاريكى است.