پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٦ - ترجمه
شرح و تفسير فرشتگانى كه تدبير امور جهان مىكنند
در اين بخش از خطبه امام عليه السّلام بعد از شرح حال فرشتگان وحى، به شرح حال اصناف ديگرى از فرشتگان الهى مىپردازد و مىفرمايد: «گروهى از آنها در درون ابرهاى پر آب و بر فراز كوههاى عظيم و مرتفع و در پوشش تاريكىهاى شديد قرار دارند». (و منهم من هو في خلق الغمام الدّلّح، [١] و في عظام الجبال الشّمّخ، [٢] و في قترة [٣] الظّلام الأيهم [٤]).
«دلّح» جمع «دالح» به معناى ابرهاى پر آب است و «شمّخ» جمع «شامخ» به معناى مرتفع و «قتره» در اينجا به معناى خفا، و مخفىگاه و «أيهم» به معناى شبهاى فوق العاده تاريك است و به نظر مىرسد كه منظور امام عليه السّلام اشاره به فرشتگانى است كه مأمور بر ابرهاى بارانزا و كوههاى بلند و تاريكىها هستند كه هر كدام در تدبير اين جهان- به فرمان پروردگار- سهمى دارند همانها كه قرآن مجيد در آيه ٥ سوره «نازعات» به عنوان «فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً» از آنان تعبير كرده است.
اين احتمال نيز داده شده كه: اين گروه از فرشتگان نقشى در آفرينش آن ابرها و كوهها و تاريكىها دارند و در هر صورت مأموريت آنها يك مأموريت تكوينى است. بر خلاف گروه فرشتگان وحى، كه مأموريت تشريعى دارند.
[١] «دلّح» جمع «دالح» از مادّه «دلوح» به معناى ابرهاى پر باران است؛ گويى به خاطر سنگينى، آهسته حركت مىكنند. (زيرا ريشه اصلى اين لغت، به معناى آهسته حركت كردن و گامهاى كوتاه برداشتن است).
[٢] «شمّخ» جمع «شامخ» از مادّه «شموخ» به معناى بلند و مرتفع شدن است و به همين مناسبت كوههاى مرتفع را شامخ مىگويند.
[٣] «قتره» به معناى تنگى و ضيق و انضمام چيزى به چيزى است و از آنجا كه تاريكى شديد چنين است كه گويى بخشهاى تاريكى روى هم متراكم شده است، اين واژه درباره آن در جمله بالا بكار رفته است.
[٤] «أيهم» در اصل به معناى شخص ديوانه و ناقص العقل است و به بيابانى كه آب و آبادانى ندارد و به شبى كه ستاره در آن ديده نمىشود، نيز اطلاق مىگردد و منظور از «ألظّلام الأيهم» در جمله بالا تاريكى شديد است.