صاحب خودش بر مى‌گردد.[١] و از آن حضرت، روايت كرده كه فرمود: هيچ كس نيست كه مؤمنى را رو به رو طعن نمايد، مگر آن كه خواهد مُرد، به بدترين مُردنى، و چنين كسى، سزاوار است به آن كه عاقبتِ او به خير نباشد.[٢] پس بايد كه در تكفير يا لعن كردن جمعى كه ظاهراً به صفت ايمان، موصوف باشند، كمالِ ملاحظه و احتياط [را] نمايند و مادام كه شرعاً ثابت نشود فسادِ حال ايشان به آن كه انكارِ يكى از ضروريات دين نمايند (مثل آن كه قائل باشند به قِدَم عالم يا اعتقاد به جبر داشته باشند يا انكارِ معاد جسمانى يا مثل آن نمايند)، تكفيرِ ايشان نكنند. و مادام كه چنين اعتقادى فاسد نداشته باشند يا آن كه بدعتى را طريقه خود نساخته، باعث اضلال مردم نشوند، دست از لعن ايشان بدارند، و بعد از اين، در باب «شرك» مذكور مى‌شود كه كسى كه راهى مخالفِ گفته خدا و رسول صلى الله عليه و آله داشته باشد، هر چند در چيزهاى سهل باشد، مثل آن كه سنگ‌ريزه را بگويد كه هسته خرماست و دوست دارد كسى را كه تابعِ او باشد و دشمن دارد كسى را كه مخالفت او كند، از جمله مشركان است و چنين جماعت را طعن نمودن و بطلانِ ايشان را ظاهر ساختن تا مردم، متابعتِ ايشان نكنند، از جمله عبادات است. و چون در هر دو طرف خطر هست، بايد احتياط را مرعى داشت؛ و من اللَّه العصمة والتأييد!

وامّا شماتت نمودن بر كسى، خواه به زبان، مثل آن كه گويد: «چه خوب شد كه فلان كس به چنين بلايى گرفتار شد» يا به افعال، مثل آن كه كارى كند كه سرور و خوش‌حالى او از مبتلا شدن مؤمنى ظاهر شود. پس روايت نموده است محمّد بن يعقوب رضى الله عنه از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود: چنان مكن كه از تو ظاهر شود خوش حال شدن به مصيبت برادر مؤمنت؛ زيرا كه خداى تعالى، او را مى‌آمرزد و مصيبت را بر تو مى‌گردانَد.[٣] و فرمود كه: كسى كه شماتت كند بر مصيبتى كه به برادر مؤمنش نازل شود، از دنيا بيرون نمى‌رود تا وقتى كه به آن مصيبت، گرفتار شود.[٤] و امّا ترك خيرخواهى در جايى كه كسى به او مشورت كند و خواه غير آن: پس روايت نموده از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود: هر كسى از اصحاب ما (يعنى شيعيان) كه در كارى، يكى‌

[١]. همان، ص ٣٦٠، ح ٦ و ٧.