و امّا دشنام، پس اگر كسى نسبتِ زنا يا لواط به كسى دهد، آن را قَذْف مى‌گويند و از جمله كبائر و موجب حدّ شرعى است، چنانچه إن شاء اللَّه تعالى مذكور مى‌شود. و اگر چنانچه اسناد لواط يا زنا صريح نباشد، بلكه سخنى باشد كه كنايت چنين معنى‌اى از او فهميده شود يا آن كه از قِسم دشنام‌هاى ديگر باشد (مثل آن كه كسى را سگ يا خوك يا فاسق يا امثال آنها نامند)، از جمله معاصى و گناهان بد خواهد بود و اگرچه موجب حد، يعنى هشتاد تازيانه نمى‌شود، امّا حاكم شرع به قدرى كه مناسب داند، دشنام دهنده را به تازيانه تأديب مى‌فرمايد.

و همچنين، هجو كردن مؤمنان، موجب تعزير (يعنى تأديب به تازيانه) مى‌شود، چنانچه از اخبار ظاهر مى‌شود و احاديث در باب مذمّت دشنام و فحش گفتن (يعنى سخنان بسيار قبيح)، بسيار وارد شده.

از آن جمله، روايت كرده محمّد بن يعقوب كلينى رضى الله عنه از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود: از جمله علامت‌هاى آن كه شيطان، بى شك و شبهه شريك شده در آن شخص، آن است كه فحّاش باشد و پروا نكند از سخنان بد كه در بابِ مردم گويد و از آنچه مردم، در باب او گويند.[١] و از حضرت امير المؤمنين عليه السلام روايت كرده كه از پيغمبر صلى الله عليه و آله روايت فرموده كه: خداى تعالى، بهشت را حرام گردانيده بر هر كسى كه فحش، بسيار گويد و حياى او كم باشد و پروا نكند از آنچه به مردم گويد و مردم به او گويند؛ زيرا كه اگر تفتيش و تفحّص احوال چنين كسى بكنى، يا ولد الزّنا خواهد بود يا آن كه به شراكت شيطان، حاصل شده خواهد بود. پس سؤال كردند كه: يا رسول اللَّه! آيا شيطان، در بنى آدم شريك مى‌شود؟ فرمود كه: مگر نخوانده‌اى قول خداى- عزَّ و جلَّ- را كه شيطان را مخاطب ساخته، مى‌فرمايد: «وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ[٢]»[٣].

و فرمود كه مردى از عالمى سؤال كرد كه: آيا در ميان مردم، كسى باشد كه پروا نكند از آنچه مردم در باب او گويند؟ جواب گفت كه: كسى كه متعرّض مردم مى‌شود و دشنام به ايشان مى‌دهد، با آن كه مى‌داند كه تلافى خواهند كرد، پس پروا ندارد از آنچه گويد و از آنچه در باب او گويند.[٤] و ابن بابويه رحمه الله در خصال، روايت كرده از حضرت ابى الحسن اوّل عليه السلام كه از پيغمبر صلى الله عليه و آله روايت فرموده كه: چهار چيز است كه دل را فاسد مى‌سازد و نفاق را در دل مى‌رويانَد، مثل آب كه درخت‌

[١]. همان، ص ٣٢٣، ح ١.