دزدى نكرده بودند و حضرت يوسف، دروغ نگفته بود! و در [درباره‌] قول حضرت ابراهيم عليه السلام در وقتى كه بت‌ها را شكسته بود و كفّار پرسيدند كه: «آيا تو با خدايان ما چنين كرده‌اى؟»، گفته كه:

«بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ»؛[١] يعنى: «بلكه بزرگ ايشان، چنين كرده.

پس از ايشان بپرسيد، اگر ايشان، سخن مى‌گويند»، حضرت فرموده كه: واللَّه كه ايشان، [چنان‌] نكرده بودند و حضرت ابراهيم، دروغ نگفته!

پس حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه: يا صيقل! شما اين كلام را چه نوع مى‌فهميد؟ من گفتم: در اين باب، به غير از تسليم و انقياد، چيزى نزد ما نيست. حضرت فرمود كه: خداى تعالى، دو چيز را دوست مى‌دارد و دو چيز را دشمن مى‌دارد: خراميدن از روى كِبر و تحقير مردم را دوست مى‌دارد در وقتى كه در ميان دو صفِ جنگ، كسى راه رود، و دوست مى‌دارد دروغ گفتن را در مقامِ اصلاح؛ و دشمن مى‌دارد آن نوع راه رفتن را در شوارع، و دشمن مى‌دارد دروغ گفتن را در غيرِ مقام اصلاح. به درستى كه حضرت ابراهيم عليه السلام در آن وقتى كه مى‌گفت: «بلكه بزرگِ ايشان كرده»، اراده اصلاح و راه‌نمايى كفّار [را] داشت، به آن كه ايشان چيزى نمى‌فهمند، و حضرت يوسف عليه السلام [نيز] قصد اصلاح داشت.[٢] و بدان كه بدترين اقسام دروغ، كذب بر خدا و رسول صلى الله عليه و آله و ائمّه عليهم السلام است و در سِلك كبائر، مذكور مى‌شود، إن شاء اللَّه تعالى!

و از جمله دروغ‌ها كه مذّمت و تحذير از آن، در حديثْ واقع شده، دعوى خوف و رجاست كه كسى گويد: «من از خدا مى‌ترسم» يا گويد: «اميد به كَرَم الهى دارم» و آثار خوف و ترس، و علامات رجا و اميد، از افعال و اعمالش ظاهر نباشد. چنانچه محمّد بن يعقوب رضى الله عنه روايت كرده كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام مى‌فرمود: حذر كنيد از دروغ گفتن؛ زيرا كه هر كس كه اميدى دارد، طالبِ آن چيز مى‌باشد و هر كس از چيزى مى‌ترسد، از آن، گريزان مى‌باشد.[٣] و اين معنى را مفصّلًا در بعضى از خطبه‌ها كه در كتاب نهج البلاغة مسطور است، چنين بيان فرموده در وصف كسى كه مدّعى خوف و رجاست با عدم ظهور آثار كه ادّعا مى‌كند، به قول بعيد از صواب آن كه اميد دارد به كَرَم خداى تعالى و دروغ مى‌گويد، به حقّ خداوند عظيم، چه شده است او را كه ظاهر و مُبيَّن نمى‌شود اميدش از عملش؟ پس آيا هر كس كه از او اميدى داشته باشد،

[١]. سوره انبياء، آيه ٦٣.