منهج اليقين (شرح نامه امام صادق عليه السلام به شيعيان) - گلستانه، سید علاء الدین - الصفحة ٨٣ - ٤ كيفيت تقيّه

نمى‌نمايد و در هيچ يك از كتب حديث عامّه و تواريخ، ذكر اين عطيّه به نظر نرسيده، و بى سند نقل كردن، و به آن متمسّك شدن كه آن نوشته در عراق موجود است، دلالت بر كيفيتِ حال روايت مى‌كند و حق تعالى‌، ديده بصيرتِ معاندان اهل بيت عليهم السلام را پوشيده و بر زبان ايشان، چنين كلماتى جارى ساخته تا حق، در پرده خفا نمانَد و نام برگزيدگان خلايق و مقرّبان بارگاه خالق، بر زبان دشمنان هم به جز خوبى نگذرد، و اين از فوايد تقيّه است، چنانچه مذكور شد.

[٤. كيفيت تقيّه‌]

و بدان كه بعضى از علما گفته‌اند كه در مقام تقيّه، تا ممكن باشد، توريه در كلام مى‌بايد كرد و دروغ نمى‌بايد گفت؛ و توريه آن است كه كلام را به نحوى ادا كند كه احتمال معنى حق داشته باشد و قصد آن معنى كند، هر چند مخالفان، به معنى باطل، منتقل شوند. چنانچه از مردى پرسيدند كه: بعد از پيغمبر صلى الله عليه و آله على بن ابى طالب، افضل است يا ابو بكر؟ جواب گفت كه: «مَنْ بِنْتُهُ فِى بَيْتِهِ»؛ يعنى:

كسى كه دخترش در خانه اوست. ايشان، چنان فهميدند كه ابو بكر را افضل مى‌داند؛ زيرا كه دختر او- كه عايشه است-، در خانه آن حضرت صلى الله عليه و آله بود.

ظاهراً رعايت توريه در جايى خوب باشد كه خوف انتقالِ ايشان به معنى مقصود و بيم ضرر نباشد، والّا ارتكاب كذب صريح، اولى خواهد بود. و اگر چه امر به توريه از احاديث، صريحاً ظاهر نمى‌شود؛ امّا توريه كردن ائمّه عليهم السلام در بسيارى از مواضع، منقول است و جمعِ ميان احاديث تقيّه و اخبارى كه در باب اجتناب از دروغْ مطلقاً، وارد شده، اين [را] اقتضا مى‌كند. و از بعضى احاديث سابقه، صريحاً[١] ظاهر شد كه تقيّه، در كشتن كسى به غيرِ حق، جارى نمى‌شود، چنانچه علماى ما- رضوان اللَّه عليهم- ذكر كرده‌اند؛ و در باب تقيّه در جراحت، محلّ خلاف است و از احاديث سابقه، صريحاً ظاهر نمى‌شود. واللَّه يعلم!

[١]. الف:-« صريحاً».