و صوت هولناك او در بيخ گوش ايشان است. پس ايشان، منحنى شده‌اند در حال ركوع، و پيشانى و كف‌ها و زانوها و اطراف قدم‌هاى خود را براى سجود، فرش كرده‌اند و رو به خداى- عزَّ و جلَّ- كرده، استدعا مى‌كنند آزادى خود را از عذاب جهنّم. و در روز، مردمان‌اند صاحب حِلم و علم و نكوكارى و تقوا. و ايشان را خوف الهى تراشيده، چنانچه چوب را به جهت تير تراشند و كسى كه ايشان را مى‌بيند، چنان‌[١] مى‌پندارد كه بيمارند، و حال آن كه ايشان را مرضى عارض نشده.

و مى‌گويند[٢] كه خيالات، جنون و وساوس شيطان در عقل ايشان، راه يافته. و به تحقيق كه در عقل ايشان، امرى عظيم راه يافته كه عبارت از خوف الهى است. راضى نمى‌شوند از اعمال حسنه خود به قدرى قليل، و بسيار نمى‌شمارند عبادات بسيار را. پس هميشه نفس خود را در محلّ تهمت دارند و از شرّ نفس امّاره، ايمن نمى‌باشند و از اعمال خود، ترسان و هراسان‌اند. اگر كسى يكى از ايشان را به خوبى وصف كند، مى‌ترسد از آنچه در باب او گفته‌اند و مى‌گويد من، خود را بهتر از ديگران مى‌شناسم و خداوند من، مرا بهتر از من مى‌شناسد. خداوندا! بر من مگير آنچه ايشان مى‌گويند، و مرا بهتر از آن كن كه ايشان، گمان مى‌برند، و بيامرز از براى من، آنچه ايشان نمى‌دانند.

پس، از جمله علاماتِ كسى كه از آن جماعت باشد، آن است كه صاحب قوّت است در دين، و صاحب حَزم و دورانديشى است با نرمى، و صاحب ايمان است با يقين، و صاحب حرص است در علم، و صاحب علم است با حِلم، و ميانه‌رو است در حالت توانگرى، و باخشوع است در عبادت، و با تحمّل و زينت است در پريشانى، و باصبر است در شدّت و سختى، و صاحب رغبت است در طلب حلال، و صاحب نشاط است در هدايت، و متنفّر است از طمع.

اعمال صالحه به جا مى‌آورد و از آنها ترسان است. شام مى‌كند و مراد عمده‌اش خداى- عزَّ و جلَّ- است، و صبح مى‌كند و مطلب عظميش شكر الهى است. شب را با حذر و خوف، به روز مى‌كند و روز را با فرح و شادى، شب مى‌كند. حذرش از آن چيزى است كه از آن حذرش فرموده‌اند كه عبارت از غفلت است از ياد الهى، و فرحش از فضل و مرحمت الهى است كه به او عطا شده يا اميد دارد. اگر نفسش سركشى كند در چيزى كه او نخواهد، مطلب نفس را به فعل نمى‌آورد در آنچه خواهد، تا ديگر سركشى نكند. رغبت تام در چيزى دارد كه زايل شدن ندارد كه‌

[١]. الف:-« چنان».