منهج اليقين (شرح نامه امام صادق عليه السلام به شيعيان) - گلستانه، سید علاء الدین - الصفحة ٢٣٠ - حكم كشيدن تنباكو
اين نوع ضرر باشد، چنين صورتى محلّ تأمّل است[١] و شايد كه حرمت، ظاهرتر باشد و اولى آن است كه چندروزه بىدماغى را تحملّ كنند و ترك نمايند.
و فوايد ترك، چند چيز است: يكى، احتراز از اتلاف مال، و اگر كسى تأمّل نمايد، آنچه صرف آن مىشود از جهت قيمت خود و اسباب و ادوات و سوختن و ضايع شدن فروش و مثل آن و مقرّرىِ خدمهاى كه به جهت تهيّه و ترتيب آن، ضرور است، خصوصاً جمعى را كه ميهمان بر ايشانْ بسيار وارد مىشود، قدرى مُعتدٌ به مىشود، و بر فقرا[٢] و جمعى كه به زحمت و مشقّت، قليلى كسب مىنمايند، خرجى است عظيم.
ديگر، احتراز از تضييع اوقات و باز ماندن از عبادات و امور ضرورى؛ زيرا كه بسيارى از مردم را خادمى كه تهيّه اسباب كند، نمىباشد، سيّما طلبه علم را؛ و از اين جهت، از شغل خود و عبادت، باز مىمانند. و جمعى، روزه داشتن سنّت را از جهت رغبت تام كه به آن دارند، ترك مىنمايند.
و از لوازم اعتياد و رغبت تام به هر امرى، آن است كه اگر ميسّر و مهيّا باشد، آدمى مشغول به آن باشد واگر حاضرنباشد، تشويش خاطر كه از جهت او آدمى مىباشد، مانع از شغلهاى ديگر مىشود.
ديگر، اجتناب از معصيت الهى؛ زيرا كه بسيارى از اوقات، ترتيب اسباب آن به نحوى كه آدمى خواهد و طبيعتْ التذاذ تام يابد، حاصل نمىشود و بسيارى از مردم[٣]، از اين جهت، خدمه را ايذا مىكنند و دشنام مىدهند و بعضى فحش مىگويند و تعذيب مىنمايند، و گاه باشد كه رتبه خادم در درگاه الهى، زياده از مخدوم باشد. و كسى كه معتاد به چنين چيزى نباشد، از ارتكابِ اين معصيت و مشقّت جواب و بازخواستِ آخرت، خلاص است.
ديگر، مستغنى بودن از خلق در بابِ فرمودن خدمت از آن جهت كه اكثر مردم را قيام به تهيّه جميع اسباب اين امر، به تنهايى، ميّسر نيست و مخالف زىّ و عادت ايشان است و اگر بالفرض، خودْ متكفّل جميع لوازم آن شوند، از اكثر كارهاى دنيا و آخرت، باز مىمانند و بسيارى از مردم، معتادند به آن كه در جميع اوقاتِ فرصت، به آن مشغول باشند[٤]. و شكّى نيست در آن كه استغناى از مردم به قدر مقدور، از جمله مغتنمات است.
و كلينى رحمه الله از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده كه فرمود: جمعى از انصار به خدمت
[١]. الف:« باشد».