فساد و ضايع كردن را دوست نمى‌دارد.[١] ديگر از جمله انواع اسراف، صرف مال در مصرف‌هاى حرام است، مثل خريدن شراب و آلات قمار، و چيزى دادن به فواحش و سازنده و خواننده و معركه‌گيران كه اعمال سيميا و امثال آن مى‌كنند، و قمار باختن، و رشوه دادن به حكّام، و صرف نمودن در چيزى كه متضمّن ظلمى يا ضرر [رساندن‌] به مؤمنى باشد. و در چنين افعال، معصيت و مخالفت الهى از دو جهت خواهد بود: يكى از جهت آن كه آن فعل، فى نفسه، مخالف شرع است؛ و ديگر از جهت آن كه صرف كردن مال در آن مصرف، از قبيل اسراف است، و بر اين نوع، حديث عبد الرحمان بن الحجّاج- كه قبل از اين به روايتِ عيّاشى مذكور شد-، دلالت مى‌كند.

ديگر از جمله اسراف، صرف مال است در چيزى كه به بدن آدمى ضرر رساند، چنانچه كلينى رحمه الله روايت كرده كه شخصى از اصحاب حضرت امام جعفر صادق عليه السلام از آن حضرت پرسيد كه: در راه مكّه، گاه هست كه مى‌خواهيم كه احرام ببنديم و نوره مى‌گذاريم و سبوس آرد، همراه نداريم كه بعد از نوره بر بدن ماليم و به عوض سبوس، بدن را به آرد، پاكيزه مى‌كنيم و از اين معنى، آن قدر متألّم‌[٢] مى‌شوم كه خدا بهتر مى‌داند. آن حضرت فرمود كه: آيا از ترس اسراف، متألّم مى‌شوى؟ گفتم: بلى. فرمود كه: در چيزى كه باعث اصلاح بدن باشد، اسراف نمى‌باشد. بسيار است كه مى‌فرمايم تا آرد پخته را با روغن زيت، ممزوج مى‌كنند و بر بدن مى‌مالم. به درستى كه اسراف نمى‌باشد، مگر در چيزى كه باعث تلف مال شود و به بدن، ضرر رساند. گفتم: اقتار- كه ضدّ اسراف است-، كدام است؟ فرمود كه: آن كه نان را با نمك بخورى و قدرت بر خوردن چيزى ديگر داشته باشى. گفتم: ميانه‌روى كدام است؟ فرمود: آن كه نان و گوشت و شير و سركه و روغن بخورى، گاهى از اين و گاهى از آن.[٣] و از اين حديث، ظاهر مى‌شود كه صرف مال، مطلقاً در چيزى كه ضرر به بدن داشته باشد، اسراف است؛ زيرا كه اگر به مرتبه افراط و تجاوز از حد رسد، در غير صورت ضرر هم از مقوله اسراف است. و حصرى كه از اين حديثْ فهميده مى‌شود، مأوّل است به اسراف كامل يا آن كه حصر، نسبت به صرف مالى است كه نفع نرساند تا مخالف اخبار بسيار و اتّفاق علما نباشد.

[١]. تفسير العيّاشى، ج ٢، ص ٢٨٨، ح ٥٨.