گفتند: ازلام، كدام است؟ فرمود كه: تيرهايى است كه ذبيحه را به آن، قسمت مى‌كردند تا به آن، قسمت خود را معلوم مى‌كردند.[٢] و در تفسير ازلام، اختلاف كرده‌اند. بعضى گفته‌اند كه ازلام، ده تير بوده، بى پر كه هر كدام، نامى داشته، به اين ترتيب: فَذّ و تَوأَم و رَقيب و حِلس و نافس و مُسْبل و مُعَلّى، و اوّلين، يك حِصّه داشته و دومين، دو حِصّه و همچنين تا معلّى، كه هفتمين و صاحب هفت حِصّه است و سه تير ديگر كه منيح و سفيح و وغد باشد، حِصّه نداشته و ميان عرب، شايع بوده كه شترى مى‌خريده‌اند و اين تيرها را كه هر كدام از هفت اوّل مقدار حِصّه نوشته شده بوده، به ترتيب، و سه تير آخر كه بر آنها چيزى ننوشته بوده‌اند، همه را در كيسه مى‌كرده و بر هم مى‌زده‌اند و به شخصى مى‌داده‌اند كه يكْ‌يك از آنها را بيرون آرد و هر كدام را به يكى از جمله ده كس كه همه اين بازى مى‌كرده‌اند، بدهد و بعد از آن كه قسمت مى‌شده، آن جماعت كه تيرهاى آخر- كه مذكور شد كه نصيب نداشته- به ايشان افتاده، چيزى از آن شتر به ايشان نمى‌داده‌اند و قيمت شتر را از ايشان مى‌گرفته‌اند؛ و آن هفت كس كه هفت تيرِ اوّل به دست ايشان مى‌آمده، شتر را ميان خود، به قدر حِصّه تيرها قسمت مى‌كرده‌اند. پس كسى كه تير اوّل كه فَذّ نام دارد، به او مى‌رسيده، يك حصّه مى‌برده و صاحب توأم، دو حصّه و صاحب رقيب، سه حصّه و همچنين تا صاحب معلّى كه هفت حصّه مى‌برده. و كسى كه چيزى عظيم نصيب او مى‌شده، مى‌گفته‌اند: «فَاذَ بِالْقِدْحِ الْمُعَلّى»؛ يعنى:

آن تير به دستش آمد كه نصيبش از همه بيشتر است.

و ازْلام به اين معنى، نوعى از قمار است و آن را على‌حده ذكر كردن مى‌تواند بود كه از جهت آن باشد كه شيوعش در ميان عرب، زياده از باقىِ انواع قمار بوده و با وجود آن كه از قِسم قمار است، شترى را كه مى‌كُشته‌اند، به غير وجه مشروع، ذبح مى‌شده و ذبح بر آن وجه، منهى عنه و مخالف رضاى الهى است. و بعضى گفته‌اند كه ازْلام، سه تير بوده كه بر يكى نوشته بوده كه: «أَمَرَنى رَبّىِ»، يعنى: خداى من، مرا امر فرموده. و بر يكى نوشته بوده كه: «نَهَانى رَبِّى»، يعنى: خداوند من، مرا نهى فرموده. و بر يكى چيزى ننوشته بوده‌اند و چون اراده كارى داشته‌اند، تيرها را در كيسه كرده،

[١]. الف:-« حضرت فرمود كه: هر چيز[ كه در آن بر] بُرد و باخت بازى مى‌كنند، حتّى قاب و گردو. پرسيدند كه: انصاب، كدام است؟».