هـ . شك بين چهار و پنج بعد از سر برداشتن از سجده دوم كه بنابر قول مشهور، پس از تشهد و سلام، دو سجده سهو به جا مى‌آورد. اگر شك ياد شده در حال ايستاده باشد، به شك بين سه و چهار بر مى‌گردد و محكوم به حكم آن است و اگر چنين شكى بعد از ركوع و قبل از سجود عارض شود، بنابر قول مشهور، حكم شك بين چهار و پنج را دارد.(٢٧)

٤ ـ ٢ ـ ٢. شكهاى صحيح غير منصوص عبارتند از:

الف. شك بين سه و پنج قبل از ركوع كه به شك بين دو و چهار پس از اكمال دو سجده باز مى‌گردد و محكوم به حكم آن است. عروض شك ياد شده بعد از ركوع موجب بطلان نماز مى‌شود.(٢٨)

ب. شك بين سه و چهار و پنج در حال ايستاده كه به شك بين دو و سه و چهار برمى‌گردد و حكم آن را دارد.(٢٩)

ج. شك بين پنج و شش در حال قيام كه به شك بين چهار و پنج بازگشت و به مقتضاى آن عمل مى‌كند. برخى، چنين شكى را موجب بطلان نماز دانسته‌اند.(٣٠)

تروّى و تأمل هنگام شك:آيا عمل به حكم شك، همچون بطلان در شكهاى باطل و بنا گذاشتن بر اكثر يا اقل در شكهاى صحيح، به صرف پيدايى شك، جايز است يا آنكه واجب است نمازگزار قبل از عمل به مقتضاى شك، در اطراف شك خود تأمل و انديشه (تروّى) نمايد تا به يكى از دو طرف، ظن يا يقين پيدا كند و يا شكش مستقر گردد؟ مسئله محل اختلاف است. بنابر قول دوم، حدّ تروى در اطراف شك چقدر است؛ آيا مطلقا؛ اعم از شكهاى صحيح و باطل تا حصول رجحان يافتن يكى از دو طرف يا استقرار شك مى‌باشد يا در شكهاى باطل تا محو صورت نماز با يأس از حصول علم يا ظن، لازم است تأمل كند؟ مسئله محل اختلاف مى‌باشد(٣١)( -->تروّى).

مراد از شك:منظور از شك، برابر بودن دو طرف احتمال (پنجاه، پنجاه) است؛ از اين رو، شامل ظن (گمان) نمى‌شود؛ چه اينكه ظن در عدد ركعات در حكم علم است. در اين حكم بنابر مشهور، تفاوتى ميان دو ركعت نخست و دو ركعت آخر نيست؛(٣٢)

(٢٧)الحدائق الناضرة ٩/ ٢٤٤ ـ ٢٤٨
(٢٨)جواهر الكلام ١٢/ ٣٥٧ ؛ العروة الوثقى ٣/ ٢٤٦
(٢٩)جواهر الكلام ١٢/ ٣٥٨ ؛ العروة الوثقى ٣/٢٤٦
(٣٠)جواهرالكلام ١٢/٣٥٩ ؛ العروة الوثقى ٣/ ٢٤٦ ـ ٢٤٧
(٣١)العروة الوثقى ٣/٢٤٩ ؛ مستمسك العروة ٧/ ٤٧٠ ـ ٤٧٣ ؛ مستند العروة (الصلاة) ٦ / ٢٠٣ ـ ٢٠٥
(٣٢)الحدائق الناضرة ٩/ ٢٠٦ ؛ جواهر الكلام ١٢/ ٣٦٢ ـ ٣٦٥