١. علم قطعى:به نظر بسيارى از فقها، علمى كه بر پايه آن شهادت داده مى‌شود، بايد از راه حواس ظاهر حاصل گردد. بنابر اين، در شهادت بر افعال، از قبيل غصب، سرقت، قتل، ولادت و زنا، مشاهده آنها توسط شاهد، و در شهادت بر گفتار، همچون عقود، ايقاعات و قذف، شنيدن اقوال توسط شاهد، شرط پذيرش شهادت او است.

آيا علم قطعى به دست آمده از غير راه حواس، مانند تواتر(--> تواتر)يا خبرى كه قراين قطعى بر درستى آن وجود دارد، مى‌تواند مستند شهادت شاهد قرار گيرد و او بر اساس آن شهادت دهد يا نه؟ مسئله اختلافى است.(٤٣)بنابر قول نخست، آيا بايد علم از راههاى عادى، همچون تواتر به دست آيد يا علم قطعى مطلقا مى‌تواند مستند شهادت قرار گيرد، هرچند از راههاى غير عادى، چون جفر و رمل حاصل شده باشد؟ به تصريح برخى، جواز شهادت بر پايه علمِ حاصل از راه غير عادى محل اشكال است.(٤٤)

٢. استفاضه:از استفاضه(--> استفاضه)به شياع و تسامع نيز تعبير مى‌شود. مراد از آن، مشهور بودن امرى همچون نسب (فلانى فرزند يا پدر فلانى) و وقف (فلان ملك وقف است) ميان مردم مى‌باشد. فقها استفاضه را از مستندات شهادت ـ كه شاهد بر پايه آن مى‌تواند شهادت دهد ـ بر شمرده‌اند؛(٤٥)ليكن در استفاضه، ديدگاهها از دو جهت مختلف است: يكى از جهت امورى كه با استفاضه ثابت و شهادت مبتنى بر آن پذيرفته مى‌شود و ديگرى از جهت اعتبار علم حاصل از استفاضه در جواز شهادت به آن.

ديدگاهها از جهت نخست:

١. نسب؛ برخى با استفاضه تنها نسب را قابل اثبات دانسته و شهادت مبتنى بر آن را پذيرفته‌اند.(٤٦)

٢. نسب، به اضافه مرگ و ملك مطلق(٤٧)(سه مورد).

٣. نسب، ملك مطلق، وقف و زوجيت(٤٨)(چهار مورد).

(٤٣)إرشاد الأذهان ٢/ ١٦١ ؛ الروضة البهية ٣/ ١٣٥ ؛ مجمع الفائدة ١٢/ ٤٤٣ ـ ٤٤٥ ؛ مستند الشيعة ١٨/ ٣٢٣ ـ ٣٢٧ ؛ جواهر الكلام ٤١/ ١٢٨ ـ ١٣٠ ؛ تحرير الوسيلة ٢/ ٤٤٥
(٤٤)تحرير الوسيلة ٢/ ٤٤٥
(٤٥)تحرير الأحكام ٥ / ٢٦٢ ؛ جواهر الكلام ٤١ / ١٣٢
(٤٦)مستند الشيعة ١٨/ ٣٣٧ ؛ جواهر الكلام ٤١/ ١٣٢ و ١٣٥ ؛ مبانى تكملة المنهاج ١/ ١١٧ ـ ١١٨
(٤٧)إصباح الشيعة/ ٥٣١
(٤٨)المختصر النافع/ ٢٨١