فرهنگ فقه فارسي

راتب؛ امام ← امام راتب

راتب؛ مؤذّن ← موذن

راديو ← رسانه

راز ← سرّ

راست گويى

راكب التّعاسيف

رام ← اهلی

رانندگى

راه رفتن

راهنمايى ← ارشاد

رايانه

رأس الحسين عليه السّلام

رأس المال

رأى العين ← دیدن

رؤيت ← دیدن

رؤيت هلال ← هلال

رباى جاهليت

رباى حلال

رباى فضل

رباى نسيه

ربح ← سود

ربح مالم يضمن

ربوبيّت

ربودن ← سرقت

ربيع الأوّل؛ ماه

رثاء ← عزاداری

رجاء ← امید

رجال؛ علم

رجاى مطلوبيت

رجب؛ ماه

رجعى؛ طلاق ← طلاق رجعی

رجوع به تمييز ← تمییز

رجوع به روايات

رجوع به صفات ← تمییز

رجوع به كفايت

رجوليت ← مرد

رخت ← لباس

رختخواب

رختكن ← حمام

رَدّ قَسم ← ردّ

ردّ مظالم

رِدَّه ← ارتداد

رسالۀ عمليه

رستاخيز ← آخرت

رستنگاه

رسول اللّٰ ه ← پیامبر اسلام

رَشْدَة؛ وَلَد ← حلال زاده

رشيد ← رشد

رضاع شرعى

رضاع؛ قاعده ← قاعده رضاع

رَضح ← رضخ

رعاف ← خون دماغ

رعد؛ سوره

رعد و برق ← صاعقه

رِقيّت ← بردگی

رُقيَه ← تعویذ

ركن حجر ← ارکان کعبه

ركن شامى ← ارکان کعبه

ركن شمالى ← ارکان کعبه

ركن عراقى ← ارکان کعبه

ركن غربى ← ارکان کعبه

ركن يمانى ← ارکان کعبه

ركون به ظالم

رگ زنى

رماندن

رمضان؛ ماه

رمى جمره

رواتب ← نوافل یومیه

رواج ← رایج

روايت ← حدیث

روايت عامى

روحانى كاروان ← خدمه کاروان

رودخانه ← آبهای عمومی

روز ترويه

روز دحوالارض

روز صدر

روز عرفه

روز قرّ

روز مباهله

روز مولود

روزنامه

روزنامه ← رسانه

روز نفر

روزۀ اباحه

روزۀ اذن

روزۀ استيجارى ← نیابت

روزۀ بدل بدنه

روزۀ بدل قربانى

روزۀ تأديب

روزۀ حاجت

روزۀ داوود عليه السّلام

روزۀ دهر

روزۀ سكوت

روزۀ سنّت

روزۀ عهد ← روزه نذر

روزۀ عيدين

روزۀ قَسم← روزه نذر

روزۀ قضا ← روزه

روزۀ كفّاره

روزۀ مستحب

روزۀ نذر

روزۀ نذر معصيت

روزۀ وصال

روزى ← رزق

روستايى

روشنايى

روضه خوانى← عزاداری

روغن زيتون ← زیتون

روم؛ سوره

روييدن

رهبانيت

رهن تبرّع

رهن مستعار

ريخته گرى

ريسمان

ريسندگى

ريگ ← سنگ ریزه

زائر← زیارت

زاج ← معدن

زارع← کشاورزی

زاغ← کلاغ

زايمان

زبان حال

زبرجد← زمرد

زبور← کتاب آسمانی

زجر← انزجار

زخرف؛ سوره

زخم← جراحت

زراعت← کشاورزی

زربافت ← طلا

زرتشتى ← مجوسی

زردابه

زرده ← تخم مرغ

زرگرى← ریخته گری

زرنيخ ← معدن

زعفران

زغال سنگ ← معدن

زقاق العطّارين

زكات ابدان← زکات فطره

زكات تجارت

زكات رؤوس

زكات عين

زكات فطره

زكات مال

زكاتين

زلزال؛ سوره

زلزله؛ سوره

زلفاً من اللّيل

زَمانت ← زمین گیری

زمر؛ سوره

زمستان

زِمّير← زمّار

زمين آباد

زمين انفال ← انفال

زمين اهل ذِمّه ← زمین صلح

زمين باير ← بایر

زمين جِزيه ← زیمن صلح

زمين خراجى

زمين ذِمّه ← زمین صلح

زمين سواد

زمين صلح

زمين طوع

زمين عشريّه

زمين گيرى

زمين لرزه← لرزه

زمين مفتوح عنوه

زمين مَوات← احیاء موات

زمين وقفى← وقف

زنازاده

زناشويى← ازدواج

زنان پيامبر

زن برادر

زنبق← رازقی

زن پدر ← نامادری

زن پسر← عروس

زنجبيل

زنجير زنى

زندان← حبس

زنده← حیات

زن شوهردار

زِنْيَة؛ وَلَد ← زنازاده

زوال شب← نیمه شب

زوج ← زوجیت

زوجه← زوجین

زوجيّت

زهر ← سمّ

زهرا عليهاالسّلام← فاطمه علیها السلام

زهره دان

زياده روى ← افراط

زيارت اربعين

زيارت امين اللّه

زيارت جامعه

زيارت عاشورا

زيارتگاه← مشاهد مشرفه

زيان← ضرر

زيبايى

زير بغل

زيرجامه ← شلوار

زينت ← آراستن

حرف سین

سائل به كف← گدایی

ساحر← سحر

ساختمان

سادات ← بنی هاشم

سارق← سرقت

ساز ← آلات موسیقی

سازش← صلح

سازشكارى

ساعت اجابت

ساعت غفلت

سامّ ابرص

سامعه ← شنوایی

سايبان← سایه

ساييدن

سَبّ ← دشنام

سبابه ← انگشت سباق← مسابقه

سبأ؛ سوره

سببيّت

سببيت؛ قاعده ← قاعده سببیت

سبحان اللّه ← تسبیح

سبر و تقسيم؛ برهان

سبزه قبا ← شقرّاق

سبع مثانى

سبق؛ قاعده← قاعده سبق

سبق لسان ← زبان

سبق ورمايه

سبك شمردن

سبيل← شارب

سبيل اللّه

سبيلين

سپاه ← لشکر

سپر ← ابزار جنگ

سپر انسانى

سپردۀ بانكى ← بانک

ستارۀ جُدَى ← جُدَى

ستاره شناسى← ستاره

ستارۀ قطبى← جُدَى

سَتر← پوشش

ستر عورت← عورت

ستون ابولُبابه ← ستون

ستون توبه ← ستون

ستون حنانه ← ستون

سجده ← سجود

سجدۀ تلاوت

سجدۀ سهو

سجدۀ شكر

سجدۀ عزيمه

سجدۀ قضايى

سجدۀ لقمان؛ سوره

سجدههاى قرآن ← آیات سجده

سُحْق ← مساحقه

سخاوت ← جود

سخن چينى

سخن گفتن ← تکلم

سدّ رمق

سدّ معبر ← راه

سرارى← تسرّی

سراشيبى

سرب ← معدن

سرپرستى ← ولایت

سرتاسرى

سرزمین اسلام

سرزمین کفر

سرزمین مسلمانان

سرقفلی

سركشى ← طغیان

سرم ← تزریق

سرما ← سردی

سرماخوردگى ← زکام

سرمايه ← رأس المال

سُرمن رأى← سامرا

سرنشين ← وسیله نقلیه

سرنگ← تزریق

سرود ← غناء

سرور ← شادی

سُرّيه ← تسرّی

سزارين

سطل← دلو

سعديه ← یلملم

سعير ← جهنم

سفارت ← سفیر

سفته ← اوراق تجاری

سفر شرعی

سفر عرفى

سفر معصيت← سفر

سفهى ← سفاهت

سفيه ← سفاهت

سقاية الحاج

سقط جنين

سقنقور

سُكر← مستی

سكونت← سکنی

سكۀ اسلام

سكۀ عادى

سگ آبى

سگ سلوقى

سگ شكارى

سگ گله ← سگ

سگ نگهبان ← سگ

سلاخى← قصابی

سلامتى

سَلِس ← مسلوس

سلسلة الذّهب

سلسله سند← سند حدیث

سلطان جائر

سلطنت ← سلطه

سلطنت؛ قاعده ← قاعده سلطنت

سَلَف بيع سلف ← بيع و سلف

سَلَم← بیع سلف

سَلوقى← سگ سلوقی

سليمانيه

سمت← جهت

سَمحه و سَهله ← تیسیر

سمسارى← دلالی

سَمعَله ← تسمیع

سنتور ← آلات موسیقی

سنج ← صنج

سند ← اسناد رسمی

سند حديث

سند مالكيت

سنگ چينى← نحجیر

سنگ خوار

سنگدان

سنگ ريزه

سنگ زمزم← زمزم

سنگسار← رجم

سنگ قيمتى ← احجار کریمه

سنگينى

سنّى ← مخالف

سوأتين

سوء خلق

سوء ظنّ

سوختگى

سور ← ولیمه

سُوَر عزائم ← عزائم

سور مفصّل

سورۀ سجده دار ← عزائم

سوزاندن

سوسمار

سوغات ← هدیه

سوق العطّارين ← زُقاق العطّارين

سوق؛ قاعده ← قاعده سوق

سوگند ← قسم

سوگوارى ← عزاداری

سهام فرائض

سه شنبه← ایام هفته

سه طلاقه

سهل الإقتضاء

سهل انگارى ← تسامح

سهل القضاء

سهم امام

سهم الجهاد ← سبیل الله

سهم ذى القربى

سهم الرقاب

سهم سادات

سهم المؤلفة

سهم المصالح

سيادت← بنی هاشم

سيرۀ ارتكازى← ارتکاز

سيرۀ عملى ← سیره

سيرۀ نبوى

سيطره ← سلطه

سيگار ← دخانیات

سينه زنى

شاذروان

شارب خمر ← شراب خوار

شاكى← دعوا

شامّه ← بویایی

شانه ← کتف

شانه زدن

شاهد ← شهادت

شاهد اصل ← شهادت اصل

شاهد حال

شاهد فرع← شهادت فرع

شبانه روز

شب اوّل قبر ← نماز وحشت

شب پره

شب جهنى

شب زفاف← عروسی

شب زنده دارى← تهجد

شب قدر

شبهاى مهتابى

شبه عمد

شبهۀ بدوى

شبهۀ تحريمى

شبهۀ حكمى

شبهۀ عبائيه← استصحاب فرد مردد

شبهۀ عقد

شبهۀ غير محصوره

شبهۀ محصوره

شبهۀ مصداقى

شبهۀ مفهومى

شبهۀ مقرون به علم اجمالى

شبهۀ موضوعى

شُبهۀ نكاح ← شبهه عقد

شبهۀ وجوبى

شبيخون

شبيه خوانى

شبيه سازى

شتاب ← عجله

شتر مرغ

شَتْم ← دشنام

شجره نامه

شَحْمَةُ الاُذُن ← گوش

شخصيت حقوقى

شخصيت حقيقى

شخم زدن

شراب خوار

شرافت ← شرف

شراكت ← شرکت

شرايع سابق ← شریعت

شِرب ← حقّابه

شُرب ← نوشیدن

شَرح؛ سوره ← انشراح؛ سوره

شرط ابتدايى

شرط ارتكازى

شرط اصولى

شرط بنايى

شرط بندى

شرط تَحَلل← تحلّل

شرط ذكرى

شرط شرعى

شرط صحيح

شرط صفت

شرط ضمن عقد

شرط ضمنى ← شرط ارتکازی

شرط عقلى

شرط علمى← شرط ذُکری

شرط غايت← شرط نتیجه

شرط فاسد

شرط فاسد؛ قاعده ← قاعده شرط فاسد

شرط فعل

شرط فقهى

شرط متأخر

شرط متقدم← شرط متأخر

شرط مجهول ← شرط ضمن عقد

شرط مخالف كتاب و سنّت ← شرط ضمن عقد

شرط مخالف مقتضاى عقد ← شرط ضمن عقد

شرط مقارن ← شرط متأخر

شرط نتيجه

شرط واجب

شرط واقعى

شرط وجوب

شرط وجود← شرط واجب

شرطيّت

شرطين فى بيع← بیعین فی بیع

شرعيّات

شركت ابدان

شركت اعمال ← شرکت ابدان

شركت اكتسابى ← شرکت عنان

شركت اموال ← شرکت عنان

شركت تجارت ← شرکت عنان

شركت حكمى ← شرکت ظاهری

شركت سهامى

شركت ظاهرى

شركت عقدى← شرکت

شركت عنان

شركت مفاوضه

شركت واقعى← شرکت ظاهری

شركت وجوه

شرم ← حیا

شرمگاه← آلت تناسلی

شروع ← آغاز

شريك ← شرکت

شعبان؛ ماه

شعب الدبّ

شعراء؛ سوره

شغار؛ نكاح

شُغل ذمّه ← اشتغال ذمّه

شُغل؛ قاعده ← قاعدۀ اشتغالشِفا← درمان

شفاهى← مشافهه

شفيع ← شفعه

شقايق نعمان

شقرّاق

شُقْرَه ← شقایق نعمان

شكار← صید

شك باطل← شکیّات

شك بسيط

شك در رافع

شك در سهو← سهو

شك در مقتضى

شك سارى

شك سببى← اصل سببی

شك صحيح ← شکیّات

شك طارى

شك مركب

شك مسببى ← اصل سببی

شك مستقر

شكيّات

شكيبايى← صبر

شلاق ← تازیانه

شمارشى

شمال ← جهت شَمال؛ باد← باد

شمس؛ سوره

شمسى؛ حروف← حروف شمسی

شمسى؛ سال ← سال

شنبه ← ایام هفته

شنوايى

شوّال؛ ماه

شورا ← مشورت

شوره زار

شورى؛ سوره

شوهر← زوجیت

شوهر خواهر

شوهردارى

شوهر مادر← ناپدری

شهادت اصل

شهادت بر شهادت ← شهادت فرع

شهادت به ولايت

شهادت حال← شاهد حال

شهادت حسبه

شهادت سوم

شهادت فرع

شهادتين

شهر ← بلد

شهرت روايى

شهرت عملى

شهرت فتوايى

شهود ← شهادت

شياف ← اماله

شيح← درمنه

شيربها

شيرخوار

شير دادن← رضاع

شيردان ← اِنفَحَه

شيرينى

شیوع ← استفاضه

فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥١ - ربا

وزنى به نسيه بدون زيادى يكى بر ديگرى جايز نيست؛ ليكن بنابر مشهور، معامله دو ناهمجنس به نسيه با زيادى يكى بر ديگرى جايز است.(١٦)

در اينكه در معامله ربوى، تنها زيادى دريافتى، فاسد و باطل است يا علاوه بر آن، اصل معامله نيز مطلقا باطل مى‌گردد، خواه زيادى به عنوان جزء معامله باشد يا شرط آن، و يا اينكه در صورت جزء معامله بودن، موجب فساد آن خواهد شد، اختلاف است. قول دوم به ظاهر كلمات فقها نسبت داده شده است.(١٧)بنابر قول به عدم بطلان معامله، تنها بازگرداندن زيادى دريافتى به مالك آن واجب است؛ ليكن بنابر قول به بطلان معامله، در اينكه بايد هم زياده و هم اصل را به مالكش برگرداند يا تنها زياده را، مسئله محل بحث است. بر قول دوم ادعاى اجماع شده است.(١٨)البته در صورت جهل به حرمت ربا، آيا بازگرداندن زيادى واجب است يا نه؟ معروف بين متأخران وجوب آن است؛ ليكن برخى در فرض توبه شخص پس از علم به حرمت ربا، بازگرداندن زيادى را واجب ندانسته‌اند.(١٩)

ب. رباى قرضى:تحقق رباى قرضى به اين است كه در قرض به نفع وام دهنده شرط زياده بر مقدار وام شود؛ خواه هنگام قرض دادن به آن تصريح گردد يا قرض بر آن بنا نهاده شود. در تحقق رباى قرضى فرق نمى‌كند مال قرض داده شده پيمانه‌اى باشد يا وزنى يا غير آن.(٢٠)در اينكه با شرط زياده، قرض ربوى باطل مى‌شود يا تنها مقدار زيادى كه شرط شده، اختلاف است. قول اول مشهور است.(٢١)آنچه درباره بازگرداندن زيادى يا اصل و زيادى و نيز تفصيل بين علم به حرمت و جهل به آن در معامله ربوى مطرح شد، در رباى قرضى نيز جارى است.(٢٢)بر قرض گيرنده دادن زياده از آنچه قرض گرفته ـ در صورتى كه شرط نشده باشد ـ مستحب است.(٢٣)

احكام ربا:زيادى‌اى كه در معامله يا قرض ربوى شرط مى‌شود يا عين است يا منفعت، مانند سكونت در خانه‌اى يا عملى كه ماليت دارد، مانند دوختن