فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٦٠ - سايه
بدون شك قرار گرفتن زير سايه بان ثابت در منزل، همچون مكّه بر مرد محرم جايز است؛ ليكن در حال حركت در منزل ـ مانند رفتن به مسجد الحرام ـ آيا زير سايه بان متحرك قرار گرفتن، همچون چتر جايز است يا حرام، اختلاف مىباشد.(١٠)همچنين است اگر محرم در بين راه پيش از آنكه به منزل برسد، توقف كند.(١١)
آيا حرمت قرار گرفتن زير سايه بان در فرض وجود خورشيد در آسمان است يا مطلقا حرام مىباشد؛ خورشيد در آسمان باشد يا نباشد؟ مسئله اختلافى است. بنابر قول نخست، رفتن زير سايه بان در شب و نيز در روز هنگامى كه خورشيد پشت ابر قرار دارد، جايز مىباشد؛ بر خلاف قول دوم كه حرام خواهد بود.(١٢)البته اين بحث در كلمات قدما و بسيارى از متأخران مطرح نشده، بلكه بيشتر در كلمات معاصران آمده است.
رفتن محرم زير سايه بان براى فرار از باران، باد و يا سرما و مانند آنها از عوارضى كه موجب آزار انسان مىشود حرام است؛ هرچند بنابر قولى استفاده از سايه بان در شب معمولى و معتدل يا در هواى ابرى در صورت عدم وجود باران و ديگر عوارض جايز است.(١٣)
كفّاره زير سايه بان رفتن به قول مشهور يك گوسفند است.(١٤)برخى قدما كفّاره آن را يك مدّ طعام(--> مدّ)ـ همچون گندم ـ براى هر روز دانستهاند.(١٥)برخى ديگر، كفّاره آن را براى كسى كه بدون عذر مرتكب اين عمل شده، براى هر روز يك گوسفند و براى معذور، در تمامى مدّت يك گوسفند دانستهاند.(١٦)از بعضى قدماى ديگر نيز نقل شده كه كفّاره آن سه روز روزه گرفتن يا شش فقير، هر يك را به اندازه دو مدّ اطعام كردن و يا يك گوسفند است.(١٧)
آيا كفّاره با چند بار زير سايه بان رفتن تكرار مىشود؟ بسيارى بر عدم تكرار تصريح كردهاند.(١٨)برخى در صورت تعدد سبب زير سايه بان رفتن ـ مانند آنكه يك بار به جهت سرما زير سايه بان رفته باشد و بار ديگر به جهت گرما ـ قائل به تعدد كفّاره شدهاند.(١٩)