١. حق الناس مالى:حق الناس مالى، مانند دين، غصب، عقدهاى معاوضى ـ همچون بيع، اجاره، مضاربه، مساقات و صلح ـ ، رهن، وصيّت، جنايت موجب ديه ـ همچون جنايت از روى خطا يا شبه عمد ـ و نيز متعلق دعوا در صورتى كه مال يا مقصود از آن مال باشد، با شهادت دو مرد عادل، يا يك مرد و دو زن و يا يك مرد و قسم ثابت مى‌شود.(٧٦)

به قول مشهور، حق الناس مالى با شهادت دو زن و قسم ثابت مى‌شود. بر اين قول، ادعاى اجماع نيز شده است.(٧٧)در ثبوت وقف با شهادت يك مرد و دو زن يا يك مرد و قسم، اختلاف است.(٧٨)حق الناس مالى با شهادت زن به تنهايى (بدون مرد يا قسم) اثبات نمى‌گردد.(٧٩)

٢. حق الناس غير مالى:حقوق الناسى كه مال يا مقصود از آن، مال نباشد و براى مردان غالبا امكان آگاهى از آن وجود داشته باشد، با شهادت دو مرد عادل ثابت مى‌گردد و شهادت زن مطلقا؛ به تنهايى يا همراه مرد، پذيرفته نيست؛(٨٠)ليكن برخى كليّت اين قاعده را نپذيرفته‌اند.(٨١)

به قول مشهور، طلاق، خلع، رؤيت هلال، وكالت، نسب و وصايت نيز تنها با شهادت دو مرد ثابت مى‌شود.(٨٢)در اينكه عتق (آزاد كردن برده)، قصاص و عقد نكاح با شهادت يك مرد و دو زن ثابت مى‌شود يا نه، اختلاف است.(٨٣)گروهى از فقها شهادت يك مرد و دو زن را در قتل موجب ثبوت ديه دانسته‌اند نه قصاص.(٨٤)

٣. آنچه اطلاع مردان بر آن دشوار است:آنچه غالباً آگاهى پيدا كردن مردان از آن دشوار است، مانند ولادت، بكارت، بيوه بودن زن، عيبهاى درونى زنان، همچون رَتَق( -->رتق)و قَرَن(--> قرن)و نيز حيض و زنده به دنيا آمدن نوزاد، با شهادت زنان به تنهايى و نيز به قول مشهور، زنان با مردان و نيز مردان به تنهايى پذيرفته است؛(٨٥)ليكن در قبول شهادت زنان به تنهايى در رضاع( -->رضاع)اختلاف است. قول عدم قبول به اكثر فقها نسبت داده شده است.(٨٦)

(٧٦)مسالك الأفهام ١٤/ ٢٥٥ ـ ٢٥٦ ؛ جواهر الكلام ٤١/ ١٦٥
(٧٧)جواهر الكلام ٤١/ ١٦٧ ـ ١٦٩
(٧٨)مسالك الأفهام ١٤/ ٢٥٧ ؛ جواهر الكلام ٤١/ ١٦٩
(٧٩)جواهر الكلام ٤١/ ١٦٩
(٨٠)الخلاف ٦/ ٢٥٢ ؛ كتاب السرائر ٢/ ١١٥ ؛ مسالك الأفهام ١٤/ ٢٥٠
(٨١)جواهر الكلام ٤١/ ١٥٩
(٨٢)مسالك الأفهام ١٤/ ٢٥٠ ـ ٢٥١ ؛ جواهر الكلام ٤١/١٥٩ ـ ١٦٢
(٨٣)الخلاف ٦/ ٢٥٢ ؛ المبسوط ٨/ ١٧٢ ؛ إرشاد الأذهان ٢/ ١٥٩ ؛ مسالك الأفهام ١٤/ ٢٥١
(٨٤)مختلف الشيعة ٨/ ٤٦٥
(٨٥)جواهر الكلام ٤١/ ١٧٠ ـ ١٧٢
(٨٦)مختلف الشيعة ٨/ ٤٧٣ ؛ مسالك الأفهام ١٤/ ٢٥٨ ـ ٢٥٩ ؛ جواهر الكلام ٤١/ ١٧٢ ـ ١٧٣