به اسلام يا به جهاد در جبهه حق عليه كفّار مى‌شود و نيز مسلمانانى كه از نظر اعتقادى ضعيف‌اند و دادن زكات به آنان موجب تثبيت عقيده ايشان و بقاى آنان بر آيين اسلام مى‌گردد.(٨١)برخى، «مؤلفة القلوب» را به كفّار اختصاص داده و شامل مسلمانان ندانسته‌اند.(٨٢)اين قول منسوب به مشهور است.(٨٣)در مقابل، برخى آن را به مسلمانان داراى اعتقادات ضعيف كه اسلام در قلبشان استقرار نيافته، اختصاص داده و گفته‌اند: زكات به جهت تقويت اراده و استوارى قلوب آنان بر باقى ماندن در دين اسلام به ايشان داده مى‌شود.(٨٤)

در اينكه سهم مؤلفة القلوب پس از رسول اكرم صلى اللّه‌ عليه و آله ساقط گرديده يا نه، اختلاف است؛ چنان كه در سقوط سهم ياد شده در عصر غيبت، اختلاف مى‌باشد.(٨٥)

٥ . بردگان (رقاب):دادن زكات براى آزادى اصناف زير از بردگان جايز است: برده مكاتبِ ناتوان از پرداخت مال الكتابه(--> مكاتبه)؛ برده مسلمانِ تحت فشار و سختى قرار گرفته و مطلق برده در صورتى كه جز برده، مستحقى وجود نداشته باشد.(٨٦)

برخى گفته‌اند: كسى كه كفّاره بر عهده‌اش آمده، اما از نظر مالى توان خريدن برده و آزاد كردن آن را ندارد، مى‌تواند براى اين منظور از سهم رقاب استفاده كند.(٨٧)برخى نيز آزاد كردن مطلق برده را از سهم رقاب جايز دانسته‌اند؛ هرچند تحت فشار نباشد و مستحق زكات نيز وجود داشته باشد.(٨٨)

٦ . بدهكاران (غارمان):مراد، بدهكارى است كه توان پرداخت بدهى خود را نداشته و وام دريافتى را در گناه صرف نكرده باشد. بنابر اين، اگر مال را در راه معصيت صرف كرده باشد، مستحق زكات نخواهد بود، مگر آنكه توبه كند، كه در اين صورت از سهم فقرا به او داده مى‌شود نه از سهم غارمان.(٨٩)برخى در صورت توبه، دادن زكات به وى از سهم غارمان را نيز جايز دانسته‌اند.(٩٠)برخى، تنها پرداخت زكات از سهم سبيل اللّه‌ را به او در صورت توبه جايز دانسته‌اند.(٩١)البته اعتبار توبه در دادن زكات از سهم فقرا بنابر قول به اعتبار عدالت در فقير است.(٩٢)

(٨١)٣٤١ ؛ مصباح الفقيه ١٣/ ٥٣٧
(٨٢)الخلاف ٤/ ٢٣٣ ؛ المبسوط ١/ ٢٤٩ ؛ الوسيلة/ ١٢٨
(٨٣)الحدائق الناضرة ١٢/١٧٥
(٨٤)١٧٧
(٨٥)١٧٨ ـ ١٧٩ ؛ مستند الشيعة ٩/ ٢٧٦ ؛ جواهر الكلام ١٥/ ٣٤٣
(٨٦)مدارك الأحكام ٥/ ٢١٦ ـ ٢١٧ ؛ مستند الشيعة ٩/ ٢٧٧ ـ ٢٧٨
(٨٧)المعتبر ٢/ ٥٧٤ ؛ تذكرة الفقهاء ٥/ ٢٥٥
(٨٨)مدارك الأحكام ٥/ ٢١٧
(٨٩)جواهر الكلام ١٥/ ٣٥٥ ـ ٣٥٩
(٩٠)المعتبر ٢/ ٥٧٥
(٩١)مسالك الأفهام ١/ ٤١٦
(٩٢)جواهر الكلام ١٥/ ٣٥٩